Koos Hagen, Het ouwe lijk


Het ouwe lijk

Mij doodslaan kon je niet, een duwtje van de trap,
een vlijmscherp keukenmes, kortsluiting genereren,
een doorgeroest balkon, onhandig inparkeren,
zo moeilijk is dat niet - maar jij bent veel te slap.

Was ervandoor gegaan! Dan kon een jonge meid
nou mooi de schimmel van je stramme voeten wassen
en vijfmaal wakker worden omdat jij moet plassen,
dat was ik van jouw akelig gesnurk bevrijd.

Je komt niet uit je stoel, weet niets beter te doen
dan met dat helse smoel zeuren over bezwaren
en wetten als de sufste van de ambtenaren
op je kantoor. Maar goed, je hebt een mooi pensioen

en dat komt ons van pas als wij de stad in gaan:
de kinderen zijn groot, wij gaan gezellig eten,
jij ligt voor dood op bed, vervaarlijk, godvergeten.
Wij rouwen niet om jou, want jij hebt afgedaan.

Koos Hagen
in de Dagkalender van de pozie 2006

Alweer een tijd geleden hadden we op de lijst een discussie over Willem Elsschots onsterfelijke gedicht 'Het huwelijk'. Bij een aantal boekgrrls wekte dit werk uit 1910 grote verontwaardiging die ook de dichter zelf trof. Hoe iemand zoiets kon schrijven! Met tegenargumenten als 'Je mag de dichter niet gelijkstellen met zijn werk, al schrijft hij in de ik-vorm' en 'Morele oordelen horen niet thuis in literatuurbeschouwing' werden in het vuur van de woede korte metten gemaakt. Voor de Dagkalender van de pozie 2006 kon je gedichten insturen met het thema 'Tussen droom en daad'. Zo'n thema brengt uiteraard Elsschots gedicht in herinnering. Koos Hagen heeft van de gelegenheid gebruik gemaakt om de ik-figuur in Elsschots gedicht eens flink de oren te wassen. Hij laat de versmade echtgenote aan het woord, het 'stervende paard' in Elsschots gedicht. Zij blijkt bij Hagen springlevend te zijn en lang niet zo onderdanig als Elsschot haar neerzet. Zij bekijkt manlief even minachtend als hij het haar doet. Hagen gebruikt in zijn gedicht dezelfde versvorm als Elsschot, jambische strofen van vier regels met omarmend rijm (wel ironisch als je naar de inhoud van het gedicht kijkt) maar hij heeft voor zijn repliek minder strofen nodig dan Elsschot. Diens 24 regels zouden ook te veel zijn geweest, want voor kalenderinzendingen ben je gebonden aan een maximum van 20, maar Hagen kan het in 16 af. Ik vind het erg leuk hoe hij Elsschots gedicht spiegelt, bijvoorbeeld in woorden als 'vervaarlijk'. Uiteraard mogen de spreekwoordelijk geworden 'wetten en bezwaren' niet ontbreken. Het gedicht van Hagen is een pastiche. Het laat nuances in het gedicht van Elsschot (welbewust, naar ik aanneem) buiten beschouwing en bezit niet de technische perfectie van het origineel. Maar ik heb er wel.rg om gelachen. Ter vergelijking hieronder Willem Elsschot aan het woord.


Het huwelijk

Toen hij bespeurde hoe de nevel van den tijd
in d' ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam doven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven,
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij den baard
en mat haar met den blik, maar kon niet meer begeren,
hij zag de grootse zonde in duivelsplicht verkeren
en hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helse mond
het merg uit haar gebeente, dat haar tch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen
en rennen door het vuur en door het water plassen
tot bij een ander lief in enig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad
staan wetten in den weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man dien zij hun vader heetten,
bewegingloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.

Willem Elsschot in 1910

 

Edith (als invalster)

 

 


Wat een humorvol begin van de dag Edith. Bedankt.
 

Ach, hoe was die versie van Adriaan vD ook al weer??

 

Vreselijk Fantastisch! Ik heb genoten Edith!

 

H heerlijk Edith, ik wist niet dat dit ''antwoord'' bestond.
Vooraleer ik me wijd aan twee oude vrienden, al dan niet beschimmeld, even
heerlijk gelachen.

Ik vond het in de kalender ook al een opvallend gedicht. Leuk dat detail met het omarmend rijm, had ik niet goed opgemerkt. Doet ook denken aan die bloederige karnavalskraker, waarvan vermelding werd gemaakt op rtl4-nieuws in het land, een lied over een man die zijn vrouw tot bloedens toe in elkaar slaat en verkracht. Bij thuiskomst van de intensive care pakt zij hem terug... Gezellig, zullen we maar zeggen.

dat is ook in de prachtfilm Bitter Moon van Polanski
gebruikt

Heel toevallig hoorde ik ook die "karnavalskraker'of hoe dat mag heten, daar gaat het ook al zo bloederig aan toe, wordt het een hit...? wie zal het zeggen als je dronken bent ( met karnaval) zingen ze toch maar de deun mee en verder tralalalalala... werd er bij verteld als excuus.-)

Blijkbaar begrijp ik de humor niet - traaaaaaagisch vond ik het - was echt verbaasd over jullie 'ha, wat grappig' reacties.


De humor zit hem uiteraard niet in de strekking van het gedicht zelf, maar in het feit dat het een weerwoord is op Elsschot's gedicht : met zijn eigen woorden om de oren geslagen, die ouwe stramme beschimmelde baardmans;-)

Zie er wel de humor van in, schaterlachte er niet direct van, maar kreeg wel een brede glimlach, toch ongewoon op een woensdagochtend als de poetshulp aan het rondrazen is
;-)

Edith, wat een bijzonder vermakelijk gedicht zo op de woensdagochtend. Het deed mij een beetje denken aan die film (Franse film, dacht ik) waarin een ouder echtpaar, minstens zo verzuurd als het paar uit de twee gedichten die jij gebruikt, alleen nog maar via briefjes met elkaar communiceert. Er is ook nog iets met een kat, maar dat ben ik vergeten, ik word ook alweer een dagje ouder ;o)

Hagen schrijft trouwens niet alleen vanuit het perspectief van de vrouw, hij transplanteert het gedicht gelijk in het nu. Want onhandig inparkeren deden ze vast nog niet in 1910... En hoe mooi ook dat zij de kinderen aan haar kant krijgt: althans, volgens mij gaat zij met de kinderen eten van zijn pensioen terwijl hij als voor dood in de stoel thuis achterblijft... Wacht, het is natuurlijk zijn nieuwe vrouw, de oude heeft inderdaad afgedaan. Vandaar dat ze ook niet zo'n onderdanig type is! Nee, da's natuurlijk gekkigheid.

Het is wel een paar dat elkaar verdient met het pensioen en tussen droom en daad;-)

'Maar goed, je hebt een mooi pensioen'

'Maar doodslaan deed hij niet, want tussen droom en daad staan wetten in den weg en praktische bezwaren,'

ffrraaaaii edith, durfal! zo knap van hagen, al is het namaak. ajajaj, driemaal belonende schoonheid in n mail!

...en de titel, het deftige 'houwelijk' veranderd in 'ouwe lijk. ' Elsschots versie van een oud paar in zo'n tragische situatie voor beiden is echt aangrijpend, je vergeet dat gedicht nooit meer als je het eens gelezen hebt. Hagens versie van een oud paar vind ik wel geestig, maar het zal me nooit ontroeren. Wel knap dat hij regels van Elsschot verwerkte. Goede inval(ler), Edith.

Ja - leuk, Edith! De 'man van Elsschot' krijgt z'n vet. Deze grap - want zo lees ik 't - haalt 't uiteraard niet bij het knoerstige gegrom uit 't origineel. Duidelijk veel platter.

Jammer dat ik 'er nog niet was' toen Het Huwelijk werd besproken! Discussie gemist. Een jaar of wat geleden bracht ik dit gedicht in in een leesgroep, bestaand uit leuke, enthousiaste leesvrouwen. Zelden heb ik zo op m'n flikker gehad!

't Is een onderwerp dat diepe emoties losmaakt. Indertijd kon zelfs mijn mededeling dat de heer De Ridder zelf altijd bij zijn Josephine was gebleven n pas 28 was toen hij dit schreef de gemoederen niet bedaren ;-)).
Edith

Dat stervende paard zal de deur wel dichtgedaan hebben, wat een beeld. Niet ondenkbaar dat lezeressen zichzlf na lezing van deze regel op haar moments supremes als stervend paard gaan zien, onvergeeflijk ;-)

Van een bezoekster aan onze website ontvingen we de volgende reactie:

Op deze link zag ik het gedicht Het ouwe lijk staan, als reactie op Het huwelijk van Willem Elsschot. Er vroeg ook iemand zich af hoe die variant van Adriaan van Dis ook al weer ging, hierbij:
 

Zo gruwelijk

Toen zij merkte dat hij steun zocht bij een wandelstok
en bij het trappenlopen halverwege zitten moest
-het voorhoofd klam en met een nare rokershoest-
toen wist ze: trouw van je leven nooit een ouwe sok.

Ze vloekte binnensmonds en hees haar manlief op
en voelde weer de schaamte voor het oude lijk,
eens had ze het bemind, nu was het stijf,
ook had hij schilfers op zijn kale kop.

En dood gaan deed hij niet, dat ouwe lijk.
Niks kreeg hij meer omhoog, zij moest alles voor hem dragen,
als ze er ook maar iets van zei, begon hij jammerlijk te klagen,
dan beet ze op haar lip, en dacht: ik zet hem aan de dijk.

's Nachts snurkte hij en zag ze tanden trillen in een waterglas
Wie bluste in haar lits-jimeaux haar vuur? Zij zou weer ongedurig woelen
en meteen na het ontwaken zijn pyamabroek uitspoelen
omdat hij er drie keer uit moest voor een branderige plas.

Maar weggaan dorst ze niet, want wat zij dacht, kon hij zelfs niet raden.
Hij wist van voren niet dat hij van achteren leefde
en als hij naast haar stond en zo aandoenlijk beefde,
begreep ze dat een scheiding nog het meest haarzelf zou schaden.

Zo gingen jaren heen en zij onthield wat hij vergeten zou:
zijn pincode, zijn vrienden en al het lief en leed.
Ze heeft hem jaren zwijgend aan- en uitgekleed,
ze bleef per slot van rekening zijn vrouw.

Adriaan van Dis, 28 november 1997
antwoord op 'Het huwelijk' van Willem Elsschot.

 

Onze hartelijke dank! Leuk als webbezoekers meedenken :-)


Index Woensdag Gedichtdag


 

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 06/02/06  Eisjen

Terug naar top pagina