J.W.F. Werumeus Buning: Ballade van den boer



Waarom juist dit, ietwat gedateerd, lijdensgedicht? Ooit in een grijs verleden toen ik nog jong en onbedorven was heb ik op een declamatiewedstrijd met het voordragen van de ballade van den boer de derde prijs (een geschilderde rode haan) gewonnen.

Nadat mijn moeder gestorven was aan mij de taak haar secretaire op te ruimen en tot mijn grote verbazing vond ik in een vakje de tekst van dit gedicht. Ook ik heb dit gedicht al jaren in mijn bureautje liggen! Toeval?

Nooit eerder heb ik gedicht geanalyseerd, maar ik zal een poging wagen.
Het staat in de bundel met overwegend RK dichters:
Het Nederlandse gedicht na 1880 van Martien J.G. de Jong. A.W. Sijthoff/Leiden 1969
De ballade van den boer komt uit zijn bundel Negen balladen 1935. De naam ballade wordt zowel voor een episch gedicht met een springende verhaaltrant als voor een gedicht waarvan iedere strofe eindigt met een zelfde stokregel of refrein en dat wordt besloten met een korter couplet (prince) waarin de dichter zich richt tot hem of haar aan wie hij zijn werk opdraagt. Het eerste gedeelte is een traditioneel omarmend gedicht het laatste stuk lijkt modern.


Ballade van den boer:

Er stonden drie kruisen op Golgotha,
Maar de boer hij ploegde voort.
Magdalena, Maria, Veronica,
maar de boer hij ploegde voort.
En toen zijn akker ten einde was,
Toen keerde de boer zijn ploeg
En hij knielde naast zijn ploeg in het gras,
En de boer, hij werd verhoord.

Zo menigeen had een schonen droom,
Maar de boer hij ploegde voort.
Thermopylae, Troje, Salamis,
Maar de boer hij ploegde voort.
Het jonge graan werd altijd groen,
De sterren altijd licht,
Gods woord streed in de wereld voort
En de boer heeft het gehoord.

Men heeft de boer zijn hof verbrand,
Zijn vrouw en os vermoord;
Dan spande de boer zichzelf voor den ploeg,
Maar de boer hij ploegde voort.
Napoleon ging de Alpen op
En zag de boer aan het werk,
Hij ging voor Sint-Helena aan boord
En de boer hij ploegde voort.

En wie is beter dan een boer,
Die van de wereld hoort,
En hij ploegde niet, wat er al geschiedt
Op dezen akker voort.
Zo menigeen lei den ploegstaart om,
En deed het werk niet voort,
Maar de leeuwerik zong hetzelfde lied,
En de boer hij ploegde voort.

Heer God! De boer lag in het gras,
Toen droomde hij dezen droom;
Dat er eindelijk een rustdag was
Naar apostel Johannes' woord.
En de kwaden gingen hem links voorbij
En de goeden rechts voorbij,
Maar de boer had zijn naam nog niet gehoord
En de boer hij ploegde voort.

Eerst toen de boer dien hemel zag
Zo vol van lichten schijn,
Toen spande hij zijn ploegpaard af
En hij veegde het zweet van zijn voorhoofd af,
En hij knielde naast zijn stilstaand paard.
En hij wachtte op Gods woord.
Een stem sprak tot aarde, hemel en zee
En de boer hij heeft haar gehoord:
"Terwille van den boer die ploegt
Besta de wereld voort!"

Joep


Ik vond de onverstoorbaarheid van het boerenbestaan mooi weergegeven. Eigenlijk is het gedicht toch vooral een loflied op het boerenbestaan:door God zelf benadrukt:

>Eerst toen de boer dien hemel zag
>Zo vol van lichten schijn,
>Toen spande hij zijn ploegpaard af
>En hij veegde het zweet van zijn voorhoofd af,
>En hij knielde naast zijn stilstaand paard.
>En hij wachtte op Gods woord.
>Een stem sprak tot aarde, hemel en zee
>En de boer hij heeft haar gehoord:
>"Terwille van den boer die ploegt
>Besta de wereld voort!"

Het deed me trouwens denken aan 'Addio Grimaldi' van Helene Nolthenius wat ik afgelopen voorjaar las. Daar gaat alle ellende van de wereld langs dorpje Grimaldi voorbij, niemand gelooft in God, maar in de kracht van de aarde die toch altijd het leven mogelijk zal maken, totdat in de WOII de gronden rond het dorp geruimd worden om plaats te maken voor kanonnen ed... en dan stort ineens het hele dorp met de mensen erin in elkaar.

Zou dat ook gebeuren met de dichter als die naar de 'moderne' samenleving zou kijken?
Groet,
Else, boerenkleindochter...

Jouw opmerkingne Else deden mij denken aan het tv programma gisteravond over katoenboeren in Mali en in Texas. De vergelijking werd gemaakt en wat de gevolgen zijn voor de vaste prijzen die in Europa en de US of A aan de boeren worden gegeven. Ik werkte met katoenboeren in Mali en Burkina Faso van 80 tot en met 87. Hun situatie is nu nog net zo slecht als toen en dat komt door die vaste prijzen. Wil de situatie van de boeren in de 3e wereld verbeteren dan stort het boerenleven in de 1e wereld helemaal in. Dit is zo'n heerlijk "oud" gedicht wat hoort bij het boek "De Graanrepubliek" over de ontwikkelingen in Groningen van Frank Westerman. Fantastisch boek voor een ieder met interesse in het boerenleven.

Als de dichter naar de ' moderne' samenleving zou kijken, dan moet hij dus de hele wereld aanschouwen. En ik denk dat wat die boer in Texas gisteravond ook zei, het boerenleven staat op instorten. Men (WTO) wil af van de vaste prijzen voor graan, katoen en alle andere producten die onze westerse boeren de hand boven het hoofd houden. Manshold (de grote voorvechter van de vaste prijzen) wist aan het eind van zijn leven ook dat dat een verkeerde beslissing was geweest. Als de vaste prijzen er aan gaan dan ploegen de boeren in de derde wereld eindelijke onder betere voorwaarden voort en niet meer in de westerse wereld.
Eisjen
kleindochter van een boer
eentje die met liefde door akkers dwaalt en haar hele leven de zin
"de boer hij ploegde voort" al gehoord heeft en nog nooit het hele
gedicht had gelezen. Bedankt Joep.

Ik zie dit gedicht wat breder dan een gedicht over een boer of een stichtelijk RK-gedicht, maar meer als een soort van handleiding voor hoe te leven: je niet teveel bezighouden met alle drukte en gedoe om je heen (waar je eigenlijk geen deel van uitmaakt) en je eigen weg doorzetten. Niet weglopen voor je eigen taken en verantwoordelijkheden en de dingen die op je pad komen in het oog kijken en je niet af laten leiden door alles wat er langs de kant van de weg ligt. De hoofdzaken van de bijzaken scheiden, dat soort dingen. Mensen maken vaak veel kouwe drukte en komen daarmee eigenlijk geen steek verder (ook ik ben zo'n neuroot ja ja). Het doet een beetje aan alsof alleen hard werken loont (is misschien ook wel zo bedoeld), maar je kunt dat ook zien als toewijding en doorzettingsvermogen en misschien vooral het vermogen het kaf van het koren te scheiden (om dan maar in boerentermen te blijven.

Kan het wat moeilijk onder woorden brengen, maar ik vind het wel een zinnig gedicht, katholiek of niet. Je kunt tenslotte God ook lezen als universum, geestkracht of weet ik wat voor spirituele gedachte (als je daarin gelooft tenminste).

Het doet me weer eens afvragen of het wel zo goed is om zo gebombardeerd te worden met media en nieuws van de hele wereld en om altijd meer van alles te kunnen kiezen. De wereld wordt er misschien klein van, maar het hoofd vol en zo kun je je moeilijker richten op je eigen wereldje en je eigen werk en dagelijkse dingen. Er valt iets te zeggen voor gericht bezig zijn en eenvoud.

Caatje, die hoopt dat dit een beetje duidelijk overkomt zo...
 

Werumeus Buning heeft mij geleerd hoe je na het wasschen der handen en het aanroepen van de goden, met 20 tenen knoflook en 40 sjalotjes een haas lekker kunt braden. Zijn balladen kende ik niet, wel de regel .. 'en de
boer hij ploegde voort'.

Eigenlijk vind ik jouw verhaal waarom je dit gedicht kiest mooier dan het gedicht zelf, Joep!

Het gedicht klinkt wel mooi bij hardop lezen, het wordt bijna een bezwering. Laat die boer toch doorploegen. Het christelijke spreekt me niet zo aan. Worden de gruwelen nu gruwelijker door het strakke ritme van het gedicht of worden ze erdoor verkinderlijkt? Toch ben ik blij dat ik nu weet waar die regel En de boer hij ploegde voort vandaan komt.
leidje

Leuk, Leidje, deze samenvatting. En je hebt gelijk waar het de  interpretatie door interesse betreft. Ik merk dat ook vaak, en vooral bij poëzie. Veel meer dan bij proza. Zou dat komen doordat poëzie vooral raakt aan het eigen "ingesteld zijn", je gerichtheid in het leven? Eigenlijk het innerlijk, dus. Dat vind ik het mooie van poëzie; ook al zullen dichters met hun gedicht iets hebben willen duidelijk maken, of iets voor ogen hebben gehad, zodra het vrijgelaten is lijkt een gedicht de eigenschap te ontwikkelen om ontelbare innerlijke werelden binnen te kunnen dringen.
Bernique
 




 


J.W.F. Buning, vanaf 20.6.1891 Werumeus Buning, Nederlands dichter, prozaschrijver en essayist (Velp 4.5.1891-Amsterdam 16.11.1958. Werd na een afgebroken opleiding voor het notariaat redacteur letteren en kunst bij De Telegraaf. Ontwikkelde zich, aangemoedigd door zijn vriend A. Roland Holst, tot een gewaardeerd dichter.
Buning beoefende zowel de vertellende volksballade (Kapitein Joos de Decker) als de Franse ballade met envoy en stokregel. Het is juist in laatsgenoemde, door het voorbeeld van Villon geďnspireerde balladevorm, dat hij terecht bekend geworden gedichten heeft geschreven als de balladen ‘Van de zeven doden’, ‘Van den boer’ en ‘Van den merel’ uit Negen Balladen.
Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Woensdag Gedichtdag Index

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 17/09/05  Eisjen

Terug naar top pagina