Nicolaas Beets: De moerbeitoppen ruisten


Vorig jaar tobde ik nogal met mijn gezondheid. Zowel in het ziekenhuis waarin ik terechtkwam, als later thuis, was er veelvuldig sprake van doorwaakte nachten. Maar dan plotseling was hij er: de nacht waarin ik, onverwacht, zo heerlijk sliep. Ach, wie heeft eigenlijk niet die ervaring in tijden van zorgen en verdriet? In ieder geval wl Nicolaas Beets. Maar hij, in tegenstelling tot ik (en menigeen), gaf er een religieuze betekenis aan. Ik heb heel veel aan dit gedicht moeten denken, in nachten van wanhoop en ellende. Ik putte er moed uit. Daarom kan dit gedicht voor mij niet kapot. Verder wil ik er eigenlijk niet veel over zeggen. Ik ben benieuwd wat dit gedicht bij de grrls losmaakt. Ik meng me wel in de discussie erover.


De moerbeitoppen ruisten

"De moerbeitoppen ruisten;"
      God ging voorbij;
Neen, niet voorbij, hij toefde;
Hij wist wat ik behoefde,
      En sprak tot mij;

Sprak tot mij in de stille,
     De stille nacht;
Gedachten die mij kwelden,
Vervolgden en ontstelden,
     Verdreef hij zacht.

Hij liet zijn vrede dalen
     Op ziel en zin;
'k Voelde in zijn vaderarmen
Mij koestren en beschermen,
     En sluimerde in.

De morgen die mij wekte
     Begroette ik blij.
Ik had zo zacht geslapen,
En Gij, mijn Schild en Wapen,
     Waart nog nabij.


Nicolaas Beets

Uit: 'Domweg gelukkig in de Dapperstraat'
samengesteld door C.J. Aarts en M.C. van Etten (1994)*


Gerda- Janna
 

 



Gerda-Janna, al sinds 3.00 uur beleef ik een doorwaakte nacht. Ik heb  thee gezet, gelezen, naar buiten gekeken, de vuilnis dichtgeknoopt voor de bak, die straks aan de straat moet. Me niet opgewonden, nee, maar leuk vind ik het niet, dat wakker zijn als alles in me roept om slaap! Maar wat een mooi gedicht van Beets. Het doet me veel, en dat wordt nog eens versterkt door de toevallige omstandigheden. Beets spreekt over God en die is mij vertrouwd uit mijn kindertijd. Hoe je ook over de christelijke God denkt, ik geloof dat ieder mens religieus gevoel in zich bergt. En dat, het kan niet anders, wordt aangesproken door dit gedicht. Je wordt getroost door het Hogere Goede, zo noem ik het maar even. Beets zegt het prachtig, met eenvoudige woorden, maar met grote zeggingskracht. Alleen de laatste strofe lees ik een beetje als een kindervers. En de eerste twee vind ik het sterkst. Ik ben nog steeds helder, maar ga nu toch proberen nog een beetje te "sluimeren"; de morgen zal ik ook wel blij begroeten, maar om een andere reden.

Ik vind de eerste regel zo bijzonder: de moerbeitoppen ruisten. Waar komen die moerbeien vandaan, toch niet de meest voor de hand liggende bomen. De populieren hebben inderdaad een lettergreep te veel en eikentoppen, dat kan niet, er zit geen top in een eik. Toch zijn dat vast de redenen niet. Is de moerbei een Bijbelse boom zoals de vijg? Of staat de moerbei ergens symbool voor? Weet iemand dat? Het onderwerp van het gedicht: niet kunnen slapen spreekt me enorm aan en ik moest lachen om het vast dichtbinden van de vuilnis.Ja, je moet toch wt. Je bent vast na het schrijven over dit gedicht in slaap gevallen?

Ik kan me heel goed voorstellen dat je heel veel aan dit gedicht hebt, als je je alleen en verdrietig voelt. Al zoek ikzelf in die gevallen naar gedichten die een nog grotere ellende dan ik meemaak verwoorden. Beetje proberen te relativeren. Dat verzoent mij meer met mijn verdriet.

Als gedicht vind ik eigenlijk alleen de twee beginregels sprekend. In het ruisen van de boomtoppen de aanwezigheid van de schepper voelen. Mooi beeld. Voor mij spreekt de hele natuur van Schepping, vandaar dat me dit aanspreekt, natuurlijk. Dat van die vaderarmen kan ik niet meevoelen. Zondagschoolfrustraties? Om het Versjes leren? En bij zacht slapen denk ik meer aan een grafsteen dan aan lekker pitten.

Gemengde gevoelens dus.

wat is het toch heerlijk dat schrijvers gedichten kunnen schrijven waar een ieder zijn verdriet, vreugde in kan herkennen, en/of troost uit kunnen putten. Een eerlijk helder gedicht...en dan kijk ik zelf ook nooit naar een 'lettergreep' teveel of te weinig.-)

de moerbeiboom is de boom waarvan/waarop zijderupsen leven. Het gebruik van juist die boom zou kunnen verwijzen naar het ruisen van zijde of het inspinnen in een cocon om je in slaap te doen komen??

Ik durf het bijna niet te zeggen, Gerda-Janna: ik vind het maar wat een drakerig gedicht. Ik kan me voorstellen dat het je troost, hoor, die troostende vaderhand. Maar mij stoot het af, zelfs als ik me in de tijd probeer te verplaatsen waarin het geschreven werd.

Even gegoogled en ik vond de website "betekenissen van bloemen" De witte moerbei staat voor 'wijsheid'. De zwarte moerbei staat voor 'verdriet' en zou betekenen 'ik zal u niet overleven'.

En dan is er natuurlijk de moerbeiboom uit Ovidius' metamorfoses: Pyramus (die van Thisbe) pleegt zelfmoord en zijn bloed spat op de moerbeiboom, waardoor zijn witte bloemen rood worden. De boom staat dus in verband met de dood, net zoals al eerder werd geschreven.

En ik vind er ook een soort rijm in van Morpheus, de god van de dromen.

Verder vind ik het gedicht wel rustig in zijn ritme en de eind-e's, wat zeer goed past bij het onderwerp: "Sprak tot mij in de stille,\De stille nacht;" en "Hij liet zijn vrede dalen\Op ziel en zin;"

Ik kan mij goed voorstellen dat je aan dit gedicht moet denken als je eigenlijk de slaap niet kan vatten, en het toch lukt.
 

Een heel bekend gedicht! Vroeger vond ik er echt geen bal aan, maar sinds ik ouder, zieker en slapelozer wordt begin ik er steeds meer in te herkennen. En nu ik het weer las vond ik het heel ontroerend. Zo zie je maar;-)

>Is de moerbei een Bijbelse boom zoals de vijg? Of staat de moerbei ergens symbool voor? Weet iemand dat?

De openingszin van het gedicht komt uit een verhaal in de Bijbel (ja, sinds kort weer met een hoofdletter, dames!). Het gaat over koning David (2 Samuel 5:22-25):

De Filistijnen waagden nog een tweede aanval. Opnieuw stond de hele vallei van Refam vol. Opnieuw wendde David zich tot de HEER, en deze zei: 'Ga niet recht op hen af. Maak een omtrekkende beweging tot bij de moerbeibomen en val hen in de rug aan. Zodra je in de boomkruinen het geluid van een aanstormend leger hoort, moet je toeslaan, want dan gaat de HEER voor je uit om het leger van de Filistijnen te verslaan.' David deed wat de HEER hem had bevolen en sloeg de Filistijnen terug van Geba tot Gezer. (Nieuwe Bijbelvertaling)

Nicolaas Beets kende de Bijbel goed, hij was predikant.

Gerda-Janna


Ah, mooi , Gerda-Janna. Ik kende het verhaal niet maar de keus voor  moerbeibomen deed wel een belletje rinkelen. Bedankt voor de klepel.

Ik moet glimlachen om "HEER" zo helemaal met hoofdletters geschreven. Staat dat zo in de nieuwe vertaling (wat ik mateloos irritant zou vinden overigens, al die HEER-en die je tegemoet springen) of maak jij dat ervan Gerda-Janna?  Is gewoon "Heer" niet meer voldoende tegenwoordig? Is de Almachtige zo machtig dat hij alleen nog maar met hoofdletters aangesproken kan worden? 

Volgens mij wordt het vaak in klein-kapitaal geschreven, ietsje kleiner  dus dan in hoofdletters. (Heer <--> HEER)

Zou dat niet kunnen zijn om te verwijzen naar het woord JHWH waarvan het een vertaling is? (arbitrair, want veel andere mogelijkheden vlgs de noten in de nieuwe vertaling) JHWH wordt ook altijd met kapitalen geschreven en eigenlijk nooit hardop uitgesproken als naam. In de nieuwe bijbelvertaling staat voorzover ik tot nu toe heb kunnen ontdekken 'Heer', maar ik ben nog niet aangekomen bij de moerbeitoppen dus misschien is het daar wel zo.

Het Nederlands Bijbelgenootschap geeft als verantwoording: De weergave van de godsnaam in De Nieuwe Bijbelvertaling is lange tijd een punt van discussie geweest. Tegen de vertaling met 'Heer' is ingebracht dat die een uitsluitend mannelijke godsvoorstelling versterkt en dat 'Heer' feitelijk geen eigennaam is. Aan alternatieven bleken ook bezwaren te kleven: 'JHWH' kan zonder klinkers niet gelezen worden, 'Eeuwige' en andere bijvoeglijke naamwoorden zijn geen eigennamen en zijn niet erg gebruikelijk in het christendom, wat ook geldt voor werkwoordelijke vervangingen als 'Ik-ben-er'. Uiteindelijk is gekozen voor aansluiting bij de traditie. JHWH wordt weergegeven met 'HEER', in een lay-out die duidelijk maakt dat in de Hebreeuwse tekst de godsnaam gebruikt is. Waar 'Heer' in gewone letters voorkomt, is het geen weergave van de godsnaam.

Mijn toevoeging: HEER wordt in de Bijbel met kleine hoofdletters geschreven, een lay-out die in platte tekst (zoals deze e-mails) niet mogelijk is. Vandaar die koeienletters.

Bedankt voor de uitleg, Gerda-Janna. Ik ben weer wat wijzer. Had het nog nooit gezien en op zo'n beeldscherm staat het (door de extra grote letters) zo grappig schreeuwerig. Ik stel me dan voor hoe dat hardop voorgelezen zou worden met steeds een grote stemverheffing bij HEER :-)
 


 

Index Woensdag Gedichtdag

 

 

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 20/11/05  Eisjen

Terug naar top pagina