Woensdag Gedichtdag: 20 april 2005 
Antjie Krog: Waiting for meaning (Marlene Dumas,1988) 



Overzicht van gedichten die aan de orde kwamen in: Woensdag Gedichtdag

 

een vreemde minnaar doet je anders vasthouden
je schouders puilen anders uit zijn handpalmen
je borsten bundelen anders in zijn hals
omdat hij vreemd is, ben jij bevreemdend heel

en van jezelf ontdaan wat zijn wij
oud geworden hoe verkniesd tot kommer
hoe verspoeld in schuld en klier
mijn hart vlucht als een rat

ik denk aan jou en steek de winter over
ik denk aan jou en koude knettert aan mijn huid
droef droef zo ver het hart kan zien

we hebben de jeugd uit onze haren geschud we kunnen
ons leven niet meer zogen we veroorzaken elkaar
jij daar, ik hier-suf gebeukt en tot stikkens toe verwurgd


'n vreemde lover laat jou anders vasthou 
jou skouers skil anders uit sy palms
jou borste bondel anders in sy nek
omdat hy vreemd is, is jy bevreemdend heel

en ontslae van jouself hoe oud
het ons geword hoe verknies tot kommer
hoe verspel in skuld e klier
my hart vlug soos 'n rot

ek dink aan jou en ek steek die winter oor
ek dink aan jou en koue sweis aan my vel
droef droef so ver die hart kan inkyk

ons het die jeug uit ons hare geskud ons kan
ons lewe nie meer melk gee nie ons veroorsaak mekaar
jy daar, ek hier- voos gekneus en behoorlik strotomdraai

 

 

Antjie Krog
Uit: Wat de sterren zeggen 


Boekgrrls



Antije Krog is de bekendste Zuid-Afrikaanse dichteres van het moment. Ze schrijft over de apartheid en het einde daarvan., over het Nieuwe Afrika dus, maar ook over liefde in al zijn vormen.

Ik denk dat Krog naar aanleiding van een schilderij van Marlene Dumas (Waiting for meaning ?) dit gedicht schreef. Er is een eindeloos (in tijd, in ruimte) missen in dit gedicht. De ooit geliefde is er nietmeer en levens zijn los van elkaar verder gegaan. Met een nieuwe geliefde, die echter nooit die oude kan vervangen. 

Of: is dit de klaagzang van een weduwe? Is haar man overleden en maakt ze de trieste balans vol leegheid op?

De regel: We veroorzaken elkaar is nog een mysterie voor me, maar
gelukkig zijn julie er nog.

Allerlei liefdesdrama's uit de literatuur komen ineens voorbij....

Karin

"Al het werk van Marlene Dumas gaat over voyeurisme, over de interpretatie van beelden en over het verzet tegen passief wachten op de betekenis die men als een vaal etiket op je plakt. Wie bepaalt betekenis? En van wie zijn beelden eigenlijk? Dat zijn de vragen die centraal staan bij haar. In haar schilderijen Waiting (for meaning) en Losing (her meaning), zijn vrouwen afgebeeld die elk moment gepenetreerd kunnen worden. Op het eerste doek ligt een blote vrouw op een tafel of doodskist, haar benen hangen willoos naar beneden. Ze is passief en wacht op de betekenis die de kijker aan haar geeft."
De Groene van 22 oktober 1997 

In Waiting for Meaning there are certain questions posed. such as, is the subject alive or dead? Is the subject a man or a woman? There are no certainties that the subject in the painting is a woman. But the fact that the subject is lying on the bed appearing passive makes this the first answer that comes to min. However, Dumas' intententions might have been the complete opposite. The feminist theorist Camille Paglia claims that  "a woman lying on the bed with her legs spread apart is not submissive. On the contrary it is a position of total comfort, regal, and commanding 'serve me and die', that is the message.
Florida International University

Wat geeft deze informatie voor extra betekenis aan het gedicht?


ik las: je borsten bungelen anders in zijn hals, maar bij herlezing blijkt er bundelen te staan. Is dat een verschrijving of moet ik beter nadenken? Bij een gedicht weet je het maar nooit.

Ik struikelde er ook over. Daarom maar even gegoogled. Er staat inderdaad 'bundelen'. Maar wat moet je je in vredesnaam voorstellen bij 'je borsten bundelen anders in zijn hals'? Zou het misschien wat ongelukkig vertaald zijn?

de manier waarop ze samenvouwen (ze heeft duidelijk geen a-cup)

Zelf denk ik niet dat er een vertaalfout kan zijn omdat Antjie Krog in  het Zuid-Afrikaans schrijft en bij mijn weten niet ook in het Engels.

Het gedicht is vertaald uit het Afrikaans. Vertaler: Robert Dorsman

 

En dit zegt Meander ervan:

(...) Van Antjie Krog (1952) verschenen in Nederland o.a. de novelle Relaas van een moord en de gedichtenbundels Om te kan asemhaal, Kleur komt nooit alleen en Liederen van de blauwkraanvogel. Wat de sterren zeggen bevat een keuze uit haar poŽzie, een tweetalige uitgave (de vertaling is van Robert Dorsman) die vergezeld gaat van een cd waarop zij de gedichten voorleest, ingesproken tijdens een studio-opname in Amsterdam. Weinig andere dichters hebben bij hun voordracht een prťsence die met de hare te vergelijken is: dwingend, haast onverbiddelijk, in alle expressiviteit volstrekt overtuigend en met een stem en dictie waarop bijvoorbeeld Ellen Vogel vanwege de vanzelfsprekende natuurlijkheid jaloers zou kunnen zijn. 'Ik ben/ de here hoort mij/ een vrije vrouw verdomme' ('ek is/ die here hoor my/ 'n vry fokken vrouw') schrijft zij in 'Paternoster', en in iedere regel hoor je het qua vorm en inhoud terug, direct al in het eerste gedicht 'Waiting for Meaning':

'een vreemde minnaar doet je anders vasthouden

je schouders puilen anders uit zijn handpalmen
je borsten bundelen anders in zijn hals
omdat hij vreemd is, ben jij bevreemdend heel
en van jezelf ontdaan [...]

In een kort 'Ten geleide' schrijft Krog: 'Je schrijft gedichten met
je tong. Je schrijft op wat je hoort. Zoals andere mensen muziek
horen als ze noten lezen, zo hoort de dichter het geluid van een
gedicht. Daarom houd je van poŽzie, omdat je houdt van het geluid van
medeklinkers, omdat klinkers je vertederen, omdat je tweeklanken voelt kloppen in je borst. Klank is de oerwortel van poŽzie.' En dus proeft ze de woorden, fluistert ze, verbijt ze, acteert ze, beeldt ze uit in een ongelooflijk rijk palet aan klanken en dat alles zonder enige terughoudendheid. Om met deze stimulerende bundel lezen en luisteren te combineren is een waar genot. Meander (...)

Mooie woorden! Ik hoor ook haar eigen intonatie erbij, zag een video van een interview met haar (door Jacobine Geel) een aantal jaar geleden op de Haagse poezienacht. Zeer indrukwekkend!

Wat bundelen - bungelen betreft: bundelen is (ook) rangschikken, zich voegen. Met die betekenis kan ik in het gedicht wel uit de voeten. Beter dan met bungelen, moet ik zeggen. Bij bungelen kan ik van alles voorstellen, maar borsten die bungelen in iemands hals? ;-))) 

Is vasthouden niet ook wederzijds: zij houdt hem anders vast, hij haar...


Ik vind het gedicht prachtig en krachtig! Het viel wat zwaar in m'n ontbijtthee, maar extra slikken deed wonderen. Het vreemde is dat ik bij lezen en herlezen steeds denk aan de dood. De dood als minnaar. Een vreemde minnaar, natuurlijk, want ze, het personage in dit gedicht, had hem niet eerder ontmoet. Ze ligt onwennig in zijn armen, en kan met haar lichaam niet aan hem ontsnappen, maar haar hart "vlucht als een rat". Als zij aan de dood denkt wordt het winter, voelt ze de koude pikken op haar huid, en wordt ze overstelpt door droefheid. Haar jeugd is verloren, er valt niets meer toe te voegen aan haar leven ("we kunnen ons leven niet meer zogen"), de dood heeft haar reeds in de armen genomen. Zo begrijp ik ook de zinsnede "we veroorzaken elkaar": als eenmaal het leven je gegeven is, wacht onherroepelijk de dood. Het een kan niet zonder het ander.

Nee, integendeel. Dit lijkt eea inderdaad in elkaar te doen passen. Ook met het commentaar op Internet over het schilderij. Dat het niet duidelijk was of het nou een levend of dood persoon was. Dank voor deze extra woorden!

zo kun je het gedicht ook lezen. Het staat een ieder vrij, om zijn 'eigen fantasie' woorden, zijn/haar beeld van een gedicht te beleven. Een gedicht 'mag/hoef ' je eigenlijk niet uit te leggen Het is wel wat moeilijker het Zuid Afrikaans te lezen en te interpreteren, maar die woorden, die beelden zijn zo prachtig en ook als je de 'klanken'hoort.

ons veroorsaak mekaar voos gekneus en behoorlik strotomdraai

De vertaling ''suf gebeukt en tot stikkens toe verwurgd'' vond ik zo merkwaardig. Verhelderend om de Zuid-Afrikaanse tekst erbij te hebben. Nu denk ik dat voos gekneus en behoorlik strotomdraai lijdend voorwerp zijn bij veroorsaak. Dan wordt het: ''Wij beuken elkaar suf'', als je de woordkeus van de vertaler aan zou houden.

Zelf vind ik dat ''je eigen gedicht ervan maken'' niet aantrekkelijk. Waarom niet eerst goed kijken wat er stŠat? Erop los associŽren kan door niemand verboden worden, maar samen proberen te doorgronden wat de dichter probeerde te zeggen vindt deze puzzelgrrl juist zo leuk!

Ik heb er niets op tegen om er op los te associŽren, maar zou uiteindelijk toch wel graag willen weten wat de schrijver nu zelf bedoeld heeft.  Laatst heeft Edith bij Meander-klassiekers het gedicht "wij samen" van Korteweg besproken. Ik las het in eerste instantie als een liefdesgedicht. Bleek het bij nader inzien dus te gaan over de schrijver en zijn relatie met God. Edith heeft er een grondige studie op losgelaten en heeft verhelderd hoe het in elkaar zat. Misschien is bij sommige gedichten wel iets meer studie vereist om de ware betekenis te achterhalen. 

Maar het aardige van 'wij samen' is dat Korteweg de psalm zo open heeft gegooid, dat je het inderdaad - op een enkele passage na - ook als een liefdesgedicht kunt lezen. De beste gedichten hebben altijd meer dan ťťn laag. Soms kan een studie inderdaad dingen verhelderen, meer lagen blootleggen, maar een gepubliceerd gedicht is toch ook een gedicht van de lezer. Misschien maakt elke lezer al lezend wel zijn eigen gedicht en daar lijkt me niets mis mee. Edith 

Welnee, het is geen werk of zo. Ieder zijn hobby. Er kunnen altijd meer lagen gevonden worden. Als je daar dan maar niet eerst het gedicht voor naar je hand zet met verwaarlozing van allerlei afspraken. De vertaler maakte er een potje van in de laatste regels (we veroorzaken elkaar jij daar, ik hier-suf gebeukt en tot stikkens toe verwurgd), en voor hem is het wel werk.

In het eerste couplet lees ik de voordelen van een vreemde minnaar. Je wordt door hem ''bevreemdend heel'' en ''van je zelf verlost''. Terwijl het leven met de oude minnaar alle glans verloren heeft ons veroorsaak mekaar jy daar, ek hier- voos gekneus en behoorlik strotomdraai ''Wij bezorgen elkaar, jij daar, ik hier, voos gekneus en dat komt me de strot uit.'' Ik kom met een weinig romantische opvatting, vrees ik, maar zo zachtzinnig is Antjie Krog ook niet.

 


Laatste keer bijgewerkt: 20/04/05  Eisjen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar top pagina