Kurt Vonnegut: Slaughterhouse-Five


Slaughterhouse-Five van Kurt Vonnegut is een boek dat bekend staat als getuigenverslag van het bombardement van Dresden (1945), dat Vonnegut als krijgsgevangene persoonlijk meemaakte. Ik begon er met enige terughoudendheid aan, in de verwachting dat het een zwaar verhaal zou worden - wat wil je met zo'n titel? Maar dat bleek wel even anders. Want ik had niet verwacht dat het oorlogsverhaal zou worden afgewisseld met tijdreizen en ontvoering van hoofdpersoon Billy Pilgrim naar de planeet Tralfamadore..!

Het effect was (bij mij) dat het verhaal me niet erg raakte; het zat me niet zo op de huid als bijv. Eens was ik een mens van Primo Levi. Nee, door zijn vorm creŽert Slaughterhouse-Five juist afstand. Ik vroeg me dus onmiddellijk af waarom Kurt Vonnegut hiervoor heeft gekozen. Hij is eigenlijk sciencefictionschrijver, dus misschien 'kon' hij niet anders? Een voor de hand liggende verklaring is natuurlijk dat het onderwerp 'te erg' is om direct mee om te gaan. Dat de schrijver zelf die afstand nodig heeft om het verhaal te kunnen vertellen en dat ook de lezer gunt. Want maakt dit het gebeurde minder indrukwekkend? Nee! Je weet immers dat Vonnegut uit de eerste hand vertelt. Als je even nadenkt over een passage als die waarin de krijgsgevangenen die het bombardement hebben overleefd schuilkelders moeten ontruimen, dan kun je niet anders dan onder de indruk zijn.

"There were hundreds of corpse mines operating by and by. They didn't smell bad at first, were wax museums."

Al eerder is terloops voorbij gekomen dat de Dresdenaren er 'wasachtig' uitzagen door hun dieet van aardappels.

Doordat deze verklaring zo voor zich spreekt dacht ik eigenlijk dat het niet waar zou zijn ;-) Maar Rianne hielp me aan een recent radio- interview met Vonnegut (Front Row) en daarin kwam de vorm van Slaughterhouse-Five kort ter sprake. De interviewer stelde dat dit vaak werd gedacht, mede omdat Vonnegut blijkbaar zoveel tijd nodig had gehad om aan zijn boek te beginnen: pas 24 jaar na dato kwam het uit. De schrijver bevestigde dat, maar ik had het gevoel dat hij niet echt de kans kreeg er meer over te zeggen.

Door de gebeurtenissen van WO2 naast ontvoering door buitenaardse wezens te plaatsen en dit te laten beleven door iemand die soms opeens naar een andere tijd verdwijnt, wordt ook benadrukt hoe ongelofelijk en absurd die oorlog eigenlijk was. En wordt het tegelijk een soort mythisch verhaal met monsters en helden - of nee, er zijn hier geen helden. Maar wel 'gewone stervelingen' die gevecht leveren tegen vŤrstrekkende onmenselijke zaken.

In de introductie van Front Row werd Billy Pilgrim het alter ego van Kurt Vonnegut genoemd. Daar ben ik het niet mee eens. Het verhaal van Billy wordt verteld door een schrijver die -net als Vonnegut zelf deed- een oorlogsmaatje opzoekt om herinneringen op te halen. Tot twee maal toe zegt die schrijver dat Billy hem op een bepaalde plek tegenkomt. Opnieuw creŽert Vonnegut hiermee afstand: hij is niet de hoofdpersoon, hij is een bijstander. Maar hij zegt daarmee ook 'let op, ik was erbij en zo is het gegaan!'.

Al met al een boek dat tot nadenken stemt. Het leest zo makkelijk weg dat het bedrieglijk is, dat je denkt dat het jou niet raakt... Mispoes: het speelt nog steeds door mijn hoofd en terugkijkend vind ik het een ijzersterk verhaal. Ik zou er nog wel even over kunnen doorgaan ;-) Een uitermate geschikt discussieboek voor alle IRL leesclubs lijkt me!

Maar tot slot alleen nog wat associaties met andere boeken. Dat Billy Pilgrim soms opeens naar zijn eigen ik in een andere tijd verdwijnt deed me sterk denken aan The time traveller's wife van Audrey Niffenegger. Of Billy dit echt meemaakt of dat het een vluchtmechanisme is zou interessant zijn om te bediscussiŽren. Net als zijn ontvoeringen: heeft hij teveel sciencefiction gelezen toen hij in het sanatorium lag? Of is hij 'gewoon' gek geworden in de oorlog?

In een andere mail schreef ik al dat ik afgelopen jaar (o.a.) ook Extremely loud & incredibly clear van Jonathan Safran Foer las, waarin het bombardement van Dresden eveneens een rol speelt. Aan het eind van het boek laat hoofdpersoon Oscar de terroristische aanslag op de Twin Towers in New York in omgekeerde volgorde afspelen. Ditzelfde gebeurt in Slaughterhouse-Five! Toen ik dat tegen mijn partner zei wees hij me erop dat Joost Zwagerman dat al schreef in het NRC. En zo zie je dat hedendaagse schrijvers zich nu nog door Vonneguts klassieker laten inspireren, daarnaar verwijzen.

Ik ben blij dat ik dit boek heb gelezen. Ik voel het als een verrijking. En dat is dus het nut van mijn onzinnige challenge om dit jaar 10 boeken te lezen met de getallen 0-9 in de titel: zonder deze vreemde motivatie om een boek te pakken had Slaughterhouse-Five nog jaren ongelezen in de kast gestaan.

 

Chanou
(die het moeilijk vind om nog niet even door te gaan over de titel en subtitel(s) en de tot vervelens toe terugkerende kreet "So it goes." and so on...)  
 

 

Ik heb Slaughterhouse-Five minstens 20 jaar geleden gelezen, en ik heb het boek niet hier (in Frankrijk), maar wat ik herinner is dat ik aan dit boek volkomen onvoorbereid begon, het was mijn eerste Kurt Vonnegut toen, ik denk dat iemand het me aanraadde. Ik wist dus niks van Dresden, maar ik herinner me wel dat dit boek zo veel indruk op me maakte dat ik toen gelijk al zijn boeken ben gaan lezen. Wat me in het begin van het boek direct greep was die opmerking van zijn vrouw over die onzinnige kinderkruistocht zoals zij WO 2 zag, die herinner ik me nog. Ik heb de escapades van Billy Pilgrim toen als vlucht uit de werkelijkheid gezien. Ik wist toen niet dat hij het bombardement op Dresden zelf had meegemaakt, dat begrijp ik nu uit jouw verhaal (zou je mij evt ook een copietje van dat VK interview kunnen sturen ?) Later bleek dat Pilgrim en Trafalmadore, (en ook Kilgore Trout) in meerdere van zijn boeken voorkomen en ook constante herhalingen zoals 'so it goes' oid horen bij zijn stijl. De onderwerpen die hij behandelt zijn over het algemeen maatschappijkritisch en ik ben heel benieuwd naar zijn nieuwste boek, want hij heeft jaren niet meer geschreven. Ik ben eind mei weer terug in Nederland en zal dan weer eens in mijn boekenkast duiken, ik weet dat ik het boek Galapagos ook goed vond, ik zal die beide weer eens herlezen, ben benieuwd wat er nog klopt van wat er in mijn geheugen is blijven hangen. Door Vonnegut ben ik wel altijd extra geinteresseerd geweest in de gebeurtenissen in Dresden dat echt een hel geweest moet zijn. En die lijnen naar het heden met Jonathan Safran Four waren mij ook opgevallen (Audrey Niffenegger heb ik niet gelezen). Leuk om een keer over Kurt Vonnegut van gedachten te wisselen.

> Wat me in het begin van het boek direct greep was die
> opmerking van zijn vrouw over die onzinnige kinderkruistocht zoals zij > WO 2 zag, die herinner ik me nog.

Ja en het boek _heeft_ dat dus ook als ondertitel, zoals de schrijver  beloofde, en is opgedragen aan die vrouw. Maar ik wilde mijn mail echt niet langer maken :-)

> Later bleek dat Pilgrim en Trafalmadore, (en ook Kilgore Trout) in > meerdere van zijn boeken voorkomen en ook constante herhalingen  > zoals 'so it > goes' oid horen bij zijn stijl.

Kijk, dat vind ik weer hartstikke leuk om te horen!

Chanou
 


Kurt Vonnegut
Kurt Vonnegut
He is a combat infantry veteran and holds a Purple Heart. His experiences as an advance scout with the U.S. 106th Infantry Division during the Battle of the Bulge, and in particular his witnessing of the bombing of Dresden, Germany, while a prisoner of war, would influence much of his work. This event would also form the core of his most famous work, Slaughterhouse-Five.
(Meer bij Wikipedia)

Dresden werd meer dan eens verwoest:

In 1491 door een grote brand;
In 1760 door een beschieting met kanonnen tijdens de zevenjarige oorlog;
In 1849 door het onderdrukken van een opstand voor een grondwet, het Dresdener oproer;
In 1945 door een massabombardement van de geallieerden in de nacht van 13 op 14 februari, waarbij ruim 35.000 doden vielen en 75.000 woningen geheel werden vernietigd.
(Meer bij Wikipedia)
 


 

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 09/05/06  Eisjen

Terug naar top pagina