Philip Roth
Nemesis
Uit het Engels vertaald door Babet Mossel
263 pagina's | Bezige Bij | september 2010



Nemesis is een prachtig boekje van Roth uit 2010 over thema's als geloof, ongeluk en de schuldgevoel, dat mijns inziens terecht de Man Booker Prize 2011 gewonnen heeft (al weet ik niet wat de concurrentie was :-) )

Polio, oftewel kinderverlamming. Een ziekte waar ik vroeger tegen ingent werd, maar die verder erg ver van mijn bed stond. Dat je er dood aan kon gaan, wist ik als kind niet. En dat het verschrikkelijk besmettelijk was evenmin. Het leek mij als kind zoiets als de bof, lastig maar overkomelijk. Na het lezen van Nemesis weet ik beter. Roth begint met een paar gegevens, waardoor de ernst van de situatie gelijk staat als een huis: in 1916 was er een uitbraak van polio waarbij in het noord-oosten van de States meer dan 27.000 mensen ziek werden, en 6.000 stierven. Het vaccin waarmee wij allen zijn ingeent kwam in halverwege de jaren '50 van de vorige eeuw beschikbaar.

Het verhaal
Eugene (Bucky) Cantor is nadat zijn moeder in het kraambed is gestorven opgevoed door zijn grootouders. Zijn grootmoeder is een liefhebbende vrouw, zijn grootvader heeft een Echte Man van hem gemaakt: een man die zijn verantwoordelijkheden kent en die de plichten die daarbij horen zonder mokken vervult.
Het is zomer 1944 en Bucky is inmiddels 23 jaar oud. Terwijl in Europa D-day geweest is en de beste vrienden van Bucky aan het front vechten, is hij aangesteld om als speelplaatsleerkracht de kinderen van de Joodse wijk Weequahic (Newark) met sport en spel de zomer door te krijgen. Bucky had zo graag meegevochten in Europa maar is afgekeurd vanwege zijn slechte ogen. Hierover voelt Bucky zich schuldig, hij is immers als gymleraar lichamelijk meer dan in staat om te vechten?
In de zinderende hitte van de zomerse stad breekt polio uit en grijpt uitzonderlijk hard om zich heen onder de kinderen in de Joodse wijk. Dit maakt dat Bucky zich ook hier schuldig over voelt: hij heeft zijn kinderen niet kunnen beschermen, hij heeft zijn plicht verzaakt.
Alles wat er gebeurt slaat ook een deuk in Bucky's geloof: welke God slaat nu zijn volgelingen op deze vreselijke manier? En als we toch bezig zijn, welke God ontneemt een kind zijn moeder in het kraambed?
Teleurgesteld en ook bang gaat hij in op het aanbod van de leiding van het zomerkamp in de bergen, waar zijn vriendin werkt. Zal de in- en infatsoenlijke Bucky daar aan de polio en aan het allesoverweldigende schuldgevoel kunnen ontsnappen?

Warme afstandelijkheid
Het verhaal is geschreven vanuit het perspectief van een van de kinderen die in Newark bij Bucky op de speelplaats kwam in deze zomer, al weet je dat pas later en lijkt het in het begin meer of er een alwetende verteller aan het woord is. Hij ontmoet Bucky 30 jaar na deze rampzalige zomer en tekent diens hartverscheurende verhaal op dat die hem in hun wekelijkse ontmoetingen vertelt. Juist doordat Roth heeft gekozen voor het perspectief van een betrokkene maar niet de 'ik'-vorm, heeft het verhaal een mooie, warme afstandelijkheid. Mooi ook dat in het eerste deel van het boek Bucky consequent als Mr. Cantor wordt aangeduid; hij wordt pas in het laatste deel, als beide mannen met elkaar bij een kop koffie zijn levensgeschiedenis bespreken, bij zijn koosnaam 'Bucky' genoemd.



  Else



Ja - een mooie roman, h! Ik heb er zo'n jaar geleden ook zeer van genoten:

"Zomervakantie 44. De jeugd speelt op straat. t Is bloedheet. En dan slaat de polio toe. (Pas een jaar of 15 later zou er een anti-virus worden gevonden). De ziekte lijkt vooral kinderen te treffen. En langzaam slaat de paniek toe.
De hoofdpersoon is Bucky Cantor, 23 j. Gymleraar. En gedurende de vakantie tijdelijk aangesteld als sportleider op een speelplaats in een joodse wijk. Daar houdt hij de jeugd, vooral jongetjes, bezig met vooral softbal-wedstrijdjes. (De meisjes zijn ouwerwets aan 't touwtjespringen). De rijkere bofkonten zaten intussen natuurlijk ergens buiten in summercamps - this is America!
Tot zijn grote frustratie is hij, de doorgetrainde sportman, afgewezen voor de militaire dienst: hij heeft zeer slechte ogen. Al zijn vrienden vechten aan 't front, dus voert Cantor op die speelplaats zijn eigen oorlog. Voor de kinderen, zwetend op die hete speelplaats. Tegen de geruchten: van wie komt
die besmetting? Tegen ouders ook, als het aantal zieke kinderen toeneemt, er zelfs sprake is van sterfgevallen onder 'zijn' jongens. Cantor vecht heldhaftig, vol overtuiging, hij heeft een missie.  Zijn verantwoordelijkheidsgevoel is mega-groot. Tot langzaam de twijfel toeslaat. Wil God dit? Wat is mijn rol in dit drama? En hij zal deserteren naar zo'n summercamp, waarheen zijn verloofde (zo heette dat toen nog) hem lokte ".

Hoe buitensporig pessimistisch! Maar wel een mooie roman.Heb destijds wat zitten hannessen met de titel. Nemesis, de godin der wrake. Oftewel de godin die hoogmoed straft. Waarin bestaat volgens jou die hoogmoed van de hfd.ps? Een brave borst toch, die Bucky Cantor?
Hijzelf legt de verantwoordelijkheid bij de wrekende, oudtestamentische god. Maar 't zou ook kunnen dat zijn hoogmoed 'm zit in zijn held-spelerij. Hij wou toch zo graag de oorlog in? Hij krijgt z'n oorlog. En weigert te zien dat er niets te vechten valt, als 't noodlot toe wil slaan. En misschien is zijn verbitterde oudedag ook wel een vorm van hoogmoed - hij mag niet gelukkig zijn. Wat vind jij?

Ik zou het haast vergeten, maar het is alweer een tijdje geleden dat ik het boek las. Ik denk dat het schuldgevoel zo groot was, dat hij niet mee had gevochten, dat hij een absurd gevoel van verantwoordelijkheid had ontwikkeld. Ingegeven ook door een grootvader, die hem in zijn jeugd, steeds op
zijn verantwoordelijkheden had gewezen. Zelf legt hij de schuld bij een wrekende God. Maar waarom wraak?
Ik heb nog even een VN recensie opgeslagen, maar daar wordt hier het Lot als Nemesis gezien. En aan het Lot valt weinig te doen...en was alles voor niets.
Ik moet zeggen dat ik soms in stilte langs de zijlijn stond te schreeuwen: Kom op Cantor, je hebt maar n leven.
En Roth...alsof hij zout in de wonden wil strooien, geeft hem nog een prima vriendin, plus schoonvader.
Knap gedaan, mooi boek.






Nemesis



Philip Roth

Philip Roth


info over auteur








Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 18/02/12  janneke