Paul is Fransman, 16 jaar oud, heeft zijn vader op 12-jarige leeftijd
verloren. Vermoord, misschien vanwege zijn oorlogsverleden als
verzetsheld, of omdat hij voorstander was van de Algerijnse
onafhankelijkheid, de dader is nooit gevonden. Paul woont met zijn
moeder in Parijs. Hij tekent om zich te uiten, vaak monsterlijke figuren.
Clara is 18, heeft een moeder die alleen maar leeft door en voor haar
pianomuziek, en een vader die wel zijn best doet, maar die, omdat hij
een drukbezet dokter is, zijn dochter niet de juiste opvoeding mee kan
geven. Bovendien heeft hij een traumatisch oorlogsverleden. Clara loopt
de hele dag met een camera om haar nek en filmt, of maakt foto's.
Paul en Clara ontmoeten elkaar in 1963, in het dorp Kehlstein, in
Duitsland, waar Paul heen is gestuurd om de taal te leren. Ze voelen een
verbondenheid, maar zijn geen van beiden in staat er iets mee te doen.
Zij laat hem een plek zien waar nog geen twee jaar geleden een drama
heeft plaatsgevonden, ten gevolge van de oorlog. Het maakt op hen
allebei een onuitwisbare indruk.
Weer in Parijs schrijven ze elkaar nog wat, maar het contact verwatert.
In deel twee komt Clara naar Parijs maar hun ontmoetingen zijn
onbevredigend. Dat is ook de schooltijd van Paul, hij kan zijn draai op
school niet vinden, komt even los als de Opstand in Parijs losbarst
(1968) en als hij Jeanne ontmoet, maar zijn leven krijgt pas zin als hij
in Zuid-Frankrijk een beeldhouwer ontmoet en ontdekt dat beeldhouwen is
wat hij ook wil gaan doen. Clara blijft zijn pad af en toe kruisen, zij
is een beroemd fotografe bekend door de foto's van soldaten die in
Vietnam waren en om haar roekeloze zoeken naar nog betere foto's.
Het motto van dit boek is: Oorlog is nooit voorbij voor diegenen die
erbij betrokken waren. In het eerste deel is die oorlog de massamoord op
de Oekraïense joden, een schokkend relaas met schokkende gevolgen. Deel
een is een compact verhaal, maar als dan deel twee begint met de Parijse
opstand, en verwezen wordt naar Vietnam, naar Hongarije, naar Israel,
dan ben je als lezer even de draad kwijt. Waar gaat het nu eigenlijk
over?? Je kan ook niet stellen dat het het verhaal is over de liefde
tussen Paul en Clara, zoals je dat na deel een zou verwachten, want
Clara is slechts op de achtergrond aanwezig. Tegen het einde worden er
wat draadjes vastgeknoopt, maar het is niet een boek dat duidelijk
ergens 'heen' gaat. Het laatste hoofdstuk vind ik overbodig, Paul is dan
hoogbejaard en overziet zijn leven nog een keer. Het boek begint en
eindigt met een zwart sprookje, een akelig verhaal. Ik weet niet of dit
een bestaand verhaal is, ik ken het niet, maar het verklaart de Franse
titel: Le rire de l'ogre, de lach van het monster. De vertaaltitel is
ook een goede keuze: het slaat specifiek gezien op de massamoord, op de
gevolgen daarvan na de oorlog, en op de dood van Pauls vader. Natuurlijk
is er ook nog de figuurlijke betekenis.
|
Filosoof, romancier en essayist Pierre Péju (Frankrijk,1946)
publiceerde eerder het succesvolle
Het stille kind
bij Meulenhoff, dat in veertien landen werd vertaald en is verfilmd als
La petite Chartreuse. Gallimard verkocht meer dan 300.000 exemplaren in
Frankrijk. De vermoorde onschuld werd in 2005 bekroond met de
boekhandelsprijs Le Prix du Roman Fnac.
De massamoord van Babi Yar in Oekraïne
Babi Yar is de naam van een ravijn dat gelegen is juist buiten Kiev, de
hoofdstad van Oekraïne. In de tijd dat deze dramatische gebeurtenissen
plaatsvonden maakte Kiev nog een deel uit van de USSR. In de vroege uren
van 22 juni 1941 was het Duitse leger over de gehele lengte van de
oostelijke grens met de USSR het land stormenderhand binnengetrokken.
Operatie Barbarossa was van start gegaan. Het zou het conflict worden
waar het aantal gesneuvelden, gewonden, feiten van baarbaarsheid,
menselijk lijden, zowel aan militaire als aan de menselijke zijde, en
dat op een schaal vergeleken met alle internationale conflicten van
voorheen, het meest waarschijnlijk haar gelijke niet kent in de
geschiedenis van de mensheid. (meer bij
www.verzet.org)
|
De informatie die ik op internet vond over de massamoord en het dorp
Kehlstein wordt ook nergens in het boek of op een flap vermeld. Ik vraag
me af waarom niet? Peju heeft vast niet toevallig dit dorp gekozen!
Is het boek een aanrader? Tja..
Ik had liever gezien dat het een duidelijker verhaal was, maar misschien
heeft Peju er wel een bedoeling mee. Ik bleef met een wat onbevredigd
gevoel en met veel vragen achter. En dan heb ik nog niet eens alles
genoemd, ondergeschikte thema's als de bewering dat iedere mens een
enigma is, de rol van "schuldige handen". Ook zijn er kleine ergernissen
in de vorm van fouten. Er staat bv Lyon als er duidelijk Parijs moet
staan. Of Magda, als het over Clara gaat. En kromme zinnen.(vertaalfout?)
Maar ondanks dat is het de moeite waard. Toch wel..
Enkele citaten:
"Ik zit in een boot waarvan ik niet weet of hij zinkende is, zal vergaan
of al naar een vervolg glijdt."
"De lijdensweg van een mensen afzonderlijk is voorstelbaar, maar niet
die van een massa. Mensen in het algemeen, massaal uitgeroeide mensen
gaan ons medeleven te boven."
"Zilverig bloed springt uit de miljarden wondjes in de zwarte huid van
het meer. En gefascineerd door dat beeld blijf ik in de deuropening
staan kijken naar de ramp. Al die geluiden overdonderen me- gekreun,
gefluit, woedende hamerslagen, gekraak van takken, het rollen van de
donder, een chaotisch bombardement van deze idyllische plek waar niet
lang geleden ontblote lichamen zich met gesloten ogen aanboden aan een
zonovergoten vrede."
Marjo
Marjo wijfelt of ze het een aanrader vindt, ik vind het een geweldig
boek. Dat bij kinderen van ouders die in de oorlog de vreselijkste
dingen hebben gedaan iets morbide's ontstaat, een gevoel van zich niet
aan iemand kunnen hechten en precies willen weten wat er is gebeurd,
maar tegelijkertijd doodsbenauwd voor de consequenties van dat weten......
Ik kan het me allemaal zo voorstellen. Dat gaat dan in het geval van
Clara op. En Paul, die zijn vader verloren heeft, wil weten wat er nou
precies is gebeurd, maar spreekt daar nou juist net niet de juiste
personen voor aan. Dat doet Clara voor hem, zonder dat hij het weet en
hoort dat pas veel en veel later.
Die strijd van Paul zijn hele leven door met al die monsters die hij om
zich heen ziet en voelt en die hij moet tekenen. Die hij in een man op
man gevechten met allerlei soorten steen in beeldhouwwerken omzet.
Geweldig beschreven vind ik dat. Nog een echte beeldhouwer, niet eentje
die een klein beeld met een catprogramma en een computer laat verwerken
tot een groot beeld.
Dat laatste hoofdstuk vond jij overbodig Marjo, maar ik vond het wel een
extra dimensie geven. Hij heeft al zijn leefdtijdsgenoten overleefd en
heeft (dit hoofdstuk speelt in 2037) alleen nog maar contact met zijn
kinderen via een scherm. Dwaalt zoals altijd nog door de natuur en is
zich bewust dat hij op momenten van geluk, die hij eigenlijk heel veel
heeft gehad met zijn Jeanne en hun kinderen, zich dat onvoldoende
gerealiseerd heeft. Dat vond ik wel intens verdrietig, maar is dat ook
niet iets wat wij ons allemaal realiseren als we ouder worden en
terugkijken. "Heb ik wel voldoende genoten, bewust genoten, van al het
goede dat op mijn pad kwam?"
Ik heb het boek gisteravond uitgelezen.
Geweldig boek.
Eisjen
|
Het Kehlsteinhaus of vertaald het Arendsnest, ligt op de Kehlstein (1834m)
en maakte deel uit van de Obersalzberg. Dit was de naam voor het groot
complex van de nazipartij. In het dal lag het woonhuis van Hitler, Göring en
Bormann naast een grote kazerne en bijgebouwen. Het Arendsnest op de top
werd gebouwd als geschenk aan Hitler voor zijn 50ste verjaardag.
(meer bij
Wikipedia)
Paul verwijst in het boek regelmatig naar beelden van
Pierre Puget.
Dit is een Engelse website over zijn werk.
Het gebied waar Paul met zijn Jeanne woont is het plateau
Vercors, in het dorpje Trièves |
