Schrijf je me? begint
met een beschrijving van een bezoek aan het International Memorial in
Moskou in 2007 waar Orlando Figes bij toeval zag hoe drie oude koffers
werden afgeleverd. Het bleek het grootste privéarchief te bevatten die
het Memorial de laatste 20 jaar in hun bezit had gekregen en het
behoorde toe aan Lev en Svetlana Mishchenko. Het waardevolst was de
kleinste koffer waarin zich 1500 liefdesbrieven bevonden die zij elkaar
geschreven hadden tijdens Lev gevangenschap in Petsjora, een van
Stalins beruchtste werkkampen in Siberië.
Een langdurige veroordeling betekende vaak het einde van een relatie of
huwelijk, maar niet in het geval van deze twee geliefden, al had Lev er
alle begrip voor gehad als Svetlana met hem gebroken had. Lev en
Svetlana hadden elkaar als student eind jaren 30 van de 20ste eeuw
leren kennen. Het was zeker geen liefde op het eerste gezicht en het
duurde jaren voor de verlegen Lev kennismaakte met Svetlana’s familie.
Kort daarna brak de Tweede Wereldoorlog uit en Lev werd opgeroepen voor
dienst in het Russische leger. Vanwege zijn (gedwongen) vertaalwerk
voor de Duitsers werd hij van spionage beschuldigd en veroordeeld tot
10 jaar dwangarbeid.
Ze schreven elkaar tussen juli 1946 en november 1954 minstens twee keer
per week. Wat hun brieven zo uitzonderlijk maakte was niet het
onvoorstelbare grote aantal, maar het feit dat ze niet gecensureerd
waren. Ze werden al die jaren door vrijwillige arbeiders en
sympathiserende bewakers in en uit het kamp gesmokkeld. Met de
dood van Stalin kwam er een eind aan een periode van extensieve
onderdrukking en de meeste strafkampen werden binnen enkele jaren
gesloten. Lev kwam na iets meer dan acht jaar dwangarbeid vrij, maar
pas toen hij werk gevonden had voelde hij zich vrij genoeg om met
Svetlana te trouwen.
Voor het schrijven van Schrijf je me?
baseerde Orlando Figes zich niet alleen op deze brieven, maar ook op enkele
interviews met de inmiddels hoogbejaarde Lev en Svetlana, hun vrienden
en familieleden. Daarnaast las hij verslagen van andere gevangenen en
bezocht Petsjora, waar hij met inwoners sprak en in de archieven van
het strafkamp zelf dook. Op deze manier ontstaat er een mooie
afwisseling tussen de brieffragmenten en allerlei andere interessante
informatie over de periode waarin het verhaal van deze twee geliefden
zich afspeelt. Een mooie aanvulling op al het geschrevenen zijn
de foto’s, die ervoor zorgen dat de knappe Svetlana en de verlegen
kalende Lev nog meer voor je gaan leven.
Janneke
|
Orlando Figes
website
Orlando Figes
(Engels)
Lev en Svetlana
Mishchenko in 2002
|
