;



Maaike Meijer
M.Vasalis
Een biografie

272 pagina's | Arbeiderspers | oktober 2011



'Het is gedaan', ik heb de hele biografie (898 pagina's waarna nog 64 pagina's met registers volgden) gelezen en zoals Vasalis zelf zei na lezing van de biografie van Lytton Strachey die maar 100 pagina's dundruk méér besloeg: 'Nou kennen we ook elk kuchje'.

Stoet tijdgenoten
Was het teveel van het goede? Niet eens nee, want ik raakte erg in haar geïnteresseerd. Bovendien wordt er een hele stoet tijdgenoten besproken die met haar in kontakt stonden. Om maar een aantal te noemen: ze was bevriend met Reve, Bertus Aafjes, Victor van Vriesland, Elisabeth Eybers, Fritzi Harmsen ten Beek, Judith Herzberg, Geert van Oorschot,  de zoon van Charley Toorop en zijn vrouw, Leo Vroman, Paul Citroen, Chris van Geel enz. enz.  Nu noemde ik alleen nog Nederlandse kunstenaars, maar ze had ook veel vrienden onder schrijvers in het buitenland en via haar werk als psychiater en een intense band met haar ouders, haar zus, haar man en haar kinderen.
Toen ik over al die bezoekers en logés las, om nog maar te zwijgen over allen die buiten haar psychiatrische praktijk om ook op haar hulp rekenden, verwonderde ik me er niet meer over dat ze met haar gastvrijheid, haar talent voor vriendschap, haar beroep en ook nog eens een matige gezondheid - ze leed aan reuma en had hernia's - nauwelijks aan schrijven kon toekomen.

Geringe productie
Meijer probeert te achterhalen waar het Vasalis (1909-1998) om ging bij haar gedichten, waarom ze na drie bundels niet meer publiceerde, waarom ze buiten de literaire  discussies probeerde te blijven en ook niet op kritieken reageerde en wat al die tijdgenoten die haar gezelschap zochten in haar zagen.
Vasalis: 'psychiater zijn en schrijven gaat niet samen. De psychiatrische attitude is openstaan naar de ander, en een dichter moet juist naar zichzelf luisteren en dat naar buiten brengen: dat zijn twee tegenstrijdige processen'.
Meijer vindt ook nog andere oorzaken van de geringe productie, onder andere de hoge eisen die Vasalis aan haar poëzie stelt. De gedichten mogen geen commentaar zijn op het leven, maar moeten deel uitmaken van het leven zelf. Ze moeten 'kersvers' zijn en van haar oudere werk uit een vroegere fase heeft ze vaak alweer schoon genoeg, die gedichten worden dan weer afgekeurd en verscheurd.
 
Bijzonder sympathiek mens
Het is geen hagiografie geworden al is duidelijk dat Meijer Vasalis kennelijk  een bijzonder sympathiek mens vindt. Meer lezers zullen wel na het lezen van de biografie het gevoel hebben gekregen zelf bevriend te zijn geraakt met Vasalis (dat is ook de mening van Marjoleine de Vos in haar bespreking van deze biografie). "Kijk, zo'n biografie is dat nu die Maaike Meijer heeft geschreven: je wilt meteen verder denken over de kwesties die het boek oproept, over de uitspraken van Vasalis, over de verhouding tussen leven en werk, over de bronnen waaruit een dichtersschap voortkomt, over het raadsel van de creativiteit." - Marjoleine de Vos, NRC Handelsblad.
Zowel Vasalis als haar man werden heel oud (89 en 94 jaar) en werkten toch nog tot op het laatst. Op haar 70ste pas neemt ze afscheid van het Medisch Opvoedkundig Bureau in Groningen. Daarna heeft ze meer tijd. Na haar dood werd tot ieders verrassing nog een nieuwe bundel gepubliceerd met oudere gedichten die Vasalis (pseudoniem van Margaretha Droogleeever Fortuyn-Leenmans, in de wandeling Kiekie genoemd) had bewerkt en afgemaakt of alsnog had geschreven.
 
Jaloezie en ergernis
In de biografie worden veel gedichten van Vasalis geciteerd, ook huiselijke verzen die niet werden gepubliceerd en troostgedichten voor vrienden.Ik had bij het lezen twee terugkerende emoties: een bijna jaloerse verbazing over haar activiteit en vitaliteit (ondanks die zwakke gezondheid) en een beetje ergernis over dat lijden aan haar writers block als ze ouder wordt. Dit laatste omdat ze daar wel erg voortdurend over klaagt. Als schrijven een levensbehoefte is, dan is het natuurlijk beroerd als je er te weinig toe kunt komen, maar waarom kon ze zich niet (nog) doeltreffender isoleren? Dat is toch iets wat ik niet heb begrepen, of liever wat ik niet voetstoots accepteer.
Wat ik heel onverwacht vond aan zo'n koninklijk ogende vrouw is haar vermogen om gek te doen, haar roken en jenever drinken, haar gevoel voor humor.

Te uitvoerig
Het was wel een te dik boek, het verhaal over het schrijven van een libretto voor De kleine zeemeermin bijvoorbeeld was te uitvoerig, maar al die verhalen over tijdgenoten vond ik boeiend. Zo'n Reve die wel zijn eigen brieven terug moet hebben, maar geen moeite doet om de hare terug te sturen. Zo'n Joop Schafthuyzen die die brieven dan notabene gaat verkopen na Reves dood! Van Vriesland die enorm egocentrisch aan haar trekt maar ijskoud over haar verdriet heenwalst als ze een zoontje verliest aan polio. De  ter zake doende meningen van Vasalis over W.F.Hermans en Buddingh, Jan Hanlo, Ida Gerhardt. Het zijn natuurlijk de schrijvers met wie ik ben groot gebracht, voor een wat jonger publiek zijn die verhalen misschien minder interessant. Meijer heeft zich bij verhalen over andere mensen gehouden aan het eigen credo van Vasalis: is it true, is it kind, is it necessary? Dat kun je saai vinden, maar het levert wel een integer boek op.

Het valt niet mee om een boek van 900 bladzijden eens eventjes samen te vatten, dat ga ik ook niet proberen. Ik raad jullie liever aan het zelf te lezen! Ik zou de negatieve bespreking van Jeroen Vullings niet al te serieus nemen. Hij citeert bijvoorbeeld een denigrerende uit de context gehaalde uitspraak van Reve, terwijl die juist grote verwantschap voelde met Vasalis en uitvoerig en indringend met haar correspondeerde. Vullings schrijft ook honend over een chronische ontsteking aan haar eileider waar we voortdurend over moeten horen. Waar haalt hij het vandaan????




 Jop



Ik heb dan nu ook eindelijk de biografie van Vasalis gelezen. En ik heb met plezier deze dikke pil gelezen. Ik weet iets meer hoe ze als mens was en welke aanleiding er was tot het schrijven van bepaalde gedichten. Ik heb mijn bundels van haar niet bij de hand, dus ik kan er niet direkt een studie van maken.
Ik ben benieuwd of ik een aantal van haar gedichten iets beter kan plaatsen of duiden dan voorheen. 
Alhoewel ik ook soms diagonaal ben gaan lezen, vooral het uitvoerig verslag van de kleine zeemeermin, vond ik het een reuze interessant boek. Leuk om te lezen met welke tijdgenoten, schrijvers en kunstenaars, ze contact had.
Het wierp bij mij de vraag op waarom ze niet met Hanny Michaelis contact had. Maar misschien kwam dat ook wel doordat ze met Gerard Reve op goede voet stond en dat dit het contact met beiden in de weg stond.

Haar gedichten spreken me aan en toch voel ik me veel aardser dan zij. Vond ik een opmerkelijke constatering. Ik ben jaloers op haar produktie, volle leven en het continue open huis houden voor zoveel vrienden. Ik merk dat ik door pijn en vermoeidheid vanwege rugpijn, ook reuma, helemaal niet meer open kan staan voor onverwachts bezoek voor de deur. Hoe houd je dit in godsnaam vol was dan ook mijn vraag. Maar goed, ze had dan ook personeel in dienst, laat ik dat niet vergeten......
Ze was een erudiete dame, maar niet hautain, stond voor veel mensen open van lage tot hoge komaf, en kon af en toe lekker gek doen. Al met al, mag ik haar wel na het lezen van deze biografie. Hoe een werkelijke ontmoeting met haar zou zijn geweest.....tja, dat zal ik nooit weten.....





Vasalis



Maaike Meijer

Maaike Meijer


Enkele gedichtn op
Poezië Leestafel
Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 14/07/12  janneke