'Het is gedaan', ik heb de hele biografie (898 pagina's waarna nog 64
pagina's met registers volgden) gelezen en zoals Vasalis zelf zei na
lezing van de biografie van Lytton Strachey die maar 100 pagina's
dundruk méér besloeg: 'Nou kennen we ook elk kuchje'.
Stoet tijdgenoten
Was het teveel van het goede? Niet eens nee, want ik raakte erg in haar
geïnteresseerd. Bovendien wordt er een hele stoet tijdgenoten besproken
die met haar in kontakt stonden. Om maar een aantal te noemen: ze was
bevriend met Reve, Bertus Aafjes, Victor van Vriesland, Elisabeth
Eybers, Fritzi Harmsen ten Beek, Judith Herzberg, Geert van
Oorschot, de zoon van Charley Toorop en zijn vrouw, Leo Vroman,
Paul Citroen, Chris van Geel enz. enz. Nu noemde ik alleen nog
Nederlandse kunstenaars, maar ze had ook veel vrienden onder schrijvers
in het buitenland en via haar werk als psychiater en een intense band
met haar ouders, haar zus, haar man en haar kinderen.
Toen ik over al die bezoekers en logés las, om nog maar te zwijgen over
allen die buiten haar psychiatrische praktijk om ook op haar hulp
rekenden, verwonderde ik me er niet meer over dat ze met haar
gastvrijheid, haar talent voor vriendschap, haar beroep en ook nog eens
een matige gezondheid - ze leed aan reuma en had hernia's - nauwelijks
aan schrijven kon toekomen.
Geringe productie
Meijer probeert te achterhalen waar het Vasalis (1909-1998) om ging bij
haar gedichten, waarom ze na drie bundels niet meer publiceerde, waarom
ze buiten de literaire discussies probeerde te blijven en ook
niet op kritieken reageerde en wat al die tijdgenoten die haar
gezelschap zochten in haar zagen.
Vasalis: 'psychiater zijn en
schrijven gaat niet samen. De psychiatrische attitude is openstaan naar
de ander, en een dichter moet juist naar zichzelf luisteren en dat naar
buiten brengen: dat zijn twee tegenstrijdige processen'.
Meijer vindt ook nog andere oorzaken van de geringe productie, onder
andere de hoge eisen die Vasalis aan haar poëzie stelt. De gedichten
mogen geen commentaar zijn op het leven, maar moeten deel uitmaken van
het leven zelf. Ze moeten 'kersvers' zijn en van haar oudere werk uit
een vroegere fase heeft ze vaak alweer schoon genoeg, die gedichten
worden dan weer afgekeurd en verscheurd.
Bijzonder sympathiek mens
Het is geen hagiografie geworden al is duidelijk dat Meijer Vasalis
kennelijk een bijzonder sympathiek mens vindt. Meer lezers zullen
wel na het lezen van de biografie het gevoel hebben gekregen zelf
bevriend te zijn geraakt met Vasalis (dat is ook de mening van
Marjoleine de Vos in haar bespreking van deze biografie). "Kijk, zo'n biografie is dat nu die Maaike
Meijer heeft geschreven: je wilt meteen verder denken over de kwesties
die het boek oproept, over de uitspraken van Vasalis, over de
verhouding tussen leven en werk, over de bronnen waaruit een
dichtersschap voortkomt, over het raadsel van de creativiteit." -
Marjoleine de Vos, NRC Handelsblad.
Zowel Vasalis als haar man werden heel oud (89 en 94 jaar) en werkten
toch nog tot op het laatst. Op haar 70ste pas neemt ze afscheid van het
Medisch Opvoedkundig Bureau in Groningen. Daarna heeft ze meer tijd. Na
haar dood werd tot ieders verrassing nog een nieuwe bundel gepubliceerd
met oudere gedichten die Vasalis (pseudoniem van Margaretha
Droogleeever Fortuyn-Leenmans, in de wandeling Kiekie genoemd) had
bewerkt en afgemaakt of alsnog had geschreven.
Jaloezie en ergernis
In de biografie worden veel gedichten van Vasalis geciteerd, ook
huiselijke verzen die niet werden gepubliceerd en troostgedichten voor
vrienden.Ik had bij het lezen twee terugkerende emoties: een bijna
jaloerse verbazing over haar activiteit en vitaliteit (ondanks die
zwakke gezondheid) en een beetje ergernis over dat lijden aan haar
writers block als ze ouder wordt. Dit laatste omdat ze daar wel erg
voortdurend over klaagt. Als schrijven een levensbehoefte is, dan is
het natuurlijk beroerd als je er te weinig toe kunt komen, maar waarom
kon ze zich niet (nog) doeltreffender isoleren? Dat is toch iets wat ik
niet heb begrepen, of liever wat ik niet voetstoots accepteer.
Wat ik heel onverwacht vond aan zo'n koninklijk ogende vrouw is haar
vermogen om gek te doen, haar roken en jenever drinken, haar gevoel
voor humor.
Te uitvoerig
Het was wel een te dik boek, het verhaal over het schrijven van een
libretto voor De kleine zeemeermin bijvoorbeeld was te uitvoerig, maar
al die verhalen over tijdgenoten vond ik boeiend. Zo'n Reve die wel
zijn eigen brieven terug moet hebben, maar geen moeite doet om de hare
terug te sturen. Zo'n Joop Schafthuyzen die die brieven dan notabene
gaat verkopen na Reves dood! Van Vriesland die enorm egocentrisch aan
haar trekt maar ijskoud over haar verdriet heenwalst als ze een zoontje
verliest aan polio. De ter zake doende meningen van Vasalis over
W.F.Hermans en Buddingh, Jan Hanlo, Ida Gerhardt. Het zijn natuurlijk
de schrijvers met wie ik ben groot gebracht, voor een wat jonger
publiek zijn die verhalen misschien minder interessant. Meijer heeft
zich bij verhalen over andere mensen gehouden aan het eigen credo van
Vasalis: is it true, is it kind, is it necessary? Dat kun je saai
vinden, maar het levert wel een integer boek op.
Het valt niet mee om een boek van 900 bladzijden eens eventjes samen te
vatten, dat ga ik ook niet proberen. Ik raad jullie liever aan het zelf
te lezen! Ik zou de negatieve bespreking van Jeroen Vullings niet al
te serieus nemen. Hij citeert bijvoorbeeld een denigrerende uit de
context gehaalde uitspraak van Reve, terwijl die juist grote
verwantschap voelde met Vasalis en uitvoerig en indringend met haar
correspondeerde. Vullings schrijft ook honend over een chronische
ontsteking aan haar eileider waar we voortdurend over moeten horen.
Waar haalt hij het vandaan????
Jop
 Ik heb dan nu ook eindelijk de
biografie van Vasalis gelezen. En ik heb met plezier deze dikke pil
gelezen. Ik weet iets meer hoe ze als mens was en welke aanleiding er
was tot het schrijven van bepaalde gedichten. Ik heb mijn bundels van
haar niet bij de hand, dus ik kan er niet direkt een studie van maken.
Ik ben benieuwd of ik een aantal van haar gedichten iets beter kan
plaatsen of duiden dan voorheen.
Alhoewel ik ook soms diagonaal ben gaan lezen, vooral het uitvoerig
verslag van de kleine zeemeermin, vond ik het een reuze interessant
boek. Leuk om te lezen met welke tijdgenoten, schrijvers en
kunstenaars, ze contact had.
Het wierp bij mij de vraag op waarom ze niet met Hanny Michaelis
contact had. Maar misschien kwam dat ook wel doordat ze met Gerard Reve
op goede voet stond en dat dit het contact met beiden in de weg stond.
Haar gedichten spreken me aan en toch voel ik me veel aardser dan zij.
Vond ik een opmerkelijke constatering. Ik ben jaloers op haar
produktie, volle leven en het continue open huis houden voor zoveel
vrienden. Ik merk dat ik door pijn en vermoeidheid vanwege rugpijn, ook
reuma, helemaal niet meer open kan staan voor onverwachts bezoek voor
de deur. Hoe houd je dit in godsnaam vol was dan ook mijn vraag. Maar
goed, ze had dan ook personeel in dienst, laat ik dat niet
vergeten......
Ze was een erudiete dame, maar niet hautain, stond voor veel mensen
open van lage tot hoge komaf, en kon af en toe lekker gek doen. Al met
al, mag ik haar wel na het lezen van deze biografie. Hoe een werkelijke
ontmoeting met haar zou zijn geweest.....tja, dat zal ik nooit
weten.....
|
Maaike
Meijer
Enkele gedichtn op
Poezië Leestafel
|
