Kennen jullie het beeld
"Mozes" van Michelangelo? Die krachtige, imposerende man met zijn
schitterend golvende baard die gezeten de tien geboden onder zijn arm
houdt en daarbij, van de kijker uit geizen, naar rechts kijkt?
Michelangelo was gek op mannen dus dit is ook weer zo'n pracht exemplaar
geworden. Een oude, maar hoogst aantrekkelijke man. Maar wat nou het
meest indrukwekkende aan de beeld is: dat hoofd keek de kijker eerst
recht aan! Hij heeft het gedraaid! Nee, niet afgehakt en even omgekeerd,
maar binnen de mogelijkheden van het beperkte marmer is hij in staat
geweest om het hoofd een andere houding te geven. En waarom?
Waarschijnlijk omdat tegenover dit beeld een altaar stond dat de
uitwassen van het katholieke geloof uitstraalde, het fundament van de
wereldlijke macht waarop de kerk zich bleef beroepen en waar
Michelangelo helemaal niets van moest hebben. Michelangelo was voor de
gedachtengang van Luther, dat redding alleen uit het geloof kan komen en
nooit door de manipulatieve op machtsbeluste kerk van Rome. En ondanks het
feit dat hij al tegen de 70 liep toen hij dit beeld afmaakte nam hij dus
de moeite om het beeld - dat hij 25 jaar daarvoor al in een ruwe vorm
had opgezet - zo ingrijpend te wijzigen .
Een anonieme getuige
vertelt na de dood van de beeldhouwer (op 99-jarige leeftijd) dat hij
dit wonder, dat in maar twee dagen werd voltrokken, met eigen ogen had
gezien:
'En toen ik ging
kijken, zag ik dat hij het hoofd had gedraaid (...), wat echt
wonderbaarlijks; als ik het niet met eigen ogen had gezien zou ik
denken dat het onmogelijk was.
Antonio Forcellino
verteld de lezer dan precies hoe de beeldhouwer het gedaan heeft, waar
de moeilijkste punten lagen, wat hij gedaan heeft om dingen te 'camoufleren'.
Indrukwekkend en onvoorstelbaar. Ik had meteen het gevoel van “ik _moet_
dit beeld weer zien en wel nu”! Genieten.
Dit is ook een
bijzonder boek. De liefde en bewondering voor Michelangelo spettert je
tegemoet bij elke bespreking van een beeldhouwwerk of fresco. Je leert
er een hoogst onbehouwen, sociaal onbekwame, maar door zijn virtuositeit
volledig geaccepteerde Michelangelo mee kennen. Je leert er ook geweldig
door kijken. Want ja, je staat voor zo'n beroemd beeld en denkt
inderdaad "mooi".
Maar waarom zijn ze zo mooi en bijzonder? Waarin zit 'm de virtuositeit?
En waarom waren ze ook niet alleen vanwege hun expertise zo bijzonder in
de tijd dat ze gemaakt werden? Wat waren de gevolgen van het feit dat
Michelangelo Christus bijvoorbeeld in het fresco de Bekering van de
heilige Paulus als een supersnelle 'spiderman' (exusez le mot...) op
de kop, met een fladderende rode doek om zijn lendenen, uit de hemel
laat spuiten waarbij de bliksem uit zijn hand knetterend en spetterend
op Paulus neerkomt. Een onvoorstelbaar tafereel in een wereld waarin de
goddelijke altijd even statisch en staand en imposant gekleed werd
afgebeeld.
Dit soort verhalen
en uitleg is allemaal smullen. Het boek geeft ook heel veel feiten over
de geschiedenis van Florence en Rome die me af en toe volledig deden
duizelen en me af deden vragen of ik wel ooit iets van die geschiedenis
had begrepen en zou begrijpen. Deze stukken vond ik ook niet altijd even
intrigerend als de rest, maar zodra er weer een werk van Michelangelo
werd besproken, of de man zelf nader onder de loep werd genomen werd ik
weer helemaal meegesleept.
Voor Rome
liefhebbers (en trouwens ook die van Florence) is dit boek een absolute
aanrader. Je leert zien en begrijpen en je leven wordt er beslist door
verrijkt. Als ik de kans krijg om ooit eens weer rustig in Rome te
kunnen zijn dan ga ik Rome opnieuw ontdekken aan de hand van dit boek.
Het zelfde geldt overigens voor Florence.
Eisjen
