In Kamer snijdt Emma Donoghue een schokkend onderwerp aan, het is
namelijk losjes gebaseerd op het huiveringwekkende verhaal van de 73
jarige Oostenrijker Joseph Fritzl, die zijn dochter 24 jaar gevangen
hielt en zeven kinderen bij haar verwekte, waarvan er drie samen met
haar in de kelder verbleven. Pas toen het leven van de oudste dochter
aan een zijden draadje hing, besloot Fritzl haar naar het ziekenhuis te
brengen en zo kwam een einde aan zijn weerzinwekkende praktijken. Het
heeft ook raakvlakken met een andere ontvoeringszaak die zich in
Californië afspeelde, waar een 29-jarige vrouw 18 jaar lang
vastgehouden werd in een soort schuurtje in de tuin van haar ontvoerder
van wie zij twee dochters kreeg.
Emma Donoghue werd getroffen door beelden van het vijfjarige zoontje
van Elisabet Fritzl, die na zijn vrijlating met wijd opengesperde ogen
de voor hem onbekende wereld inkeek.
Dat deed haar besluiten om het verhaal van Room vanuit het perspectief
van de vijfjarige Jack te schrijven.
Echt en niet echt
Jack weet niet beter dan dat de hele wereld uit Kamer bestaat, een
ruimte van ongeveer 3,5 m². Deur is altijd op slot en er komt alleen
daglicht binnen via Dakraam. Hij woont daar samen met Mam en zijn TV
vriendjes Dora, Spons en Bob de Bouwer. Natuurlijk weet hij dat ze in
werkelijkheid niet bestaan, want alles wat hij op TV ziet is niet echt
zo heeft Mam hem uitgelegd. Wat wel echt is is dat Jack elke nacht
eerst in Kleerkast slaapt omdat 'Old Nick', de man die de boodschappen
brengt en de vuilnis ophaalt, misschien langs komt en Mam wil niet dat
die hem ziet. Soms schreeuwt 'Old Nick' tegen Mam en doet haar pijn en
wanneer hij blijft slapen telt Jack de keren dat Bed kraakt.
Hechte band
Jack is een rappe, intelligente prater, dat is te danken aan Mam die
hem niet de hele dag naar TV laat kijken, maar hem liefdevol leert
lezen, rekenen, schrijven en talloze spelletjes verzint.
Op de website
van Room kun je zelfs Jack's handschrift downloaden en een idee
krijgen hoe Kamer is ingericht.
Uit alles merk je hoezeer Jack en Mam aan elkaar gehecht zijn en ook
hoezeer Mam haar uiterste best doet om Jack onder deze buitengewone
omstandigheden op te voeden. Wanneer echter 'Old Nick' tijdens een
koude periode als strafmaatregel de
elektriciteit voor een paar dagen afsluit beseft Mam dat het tijd is om
te vluchten en ze bedenkt een ontsnappingsplan. Maar hoe leg je zo'n
gewaagd plan waarin Jack de hoofdrol speelt uit aan een angstig kind
van vijf en hoe overtuig je hem dat hij verschrikkelijk dapper moet
zijn? Het zijn hartverscheurende taferelen, die gevolgd worden door een
bloedstollende ontsnapping.
Onbekende wereld
Voor Jack gaat daarna een hele nieuwe wereld open: auto's,
huizen en bomen kent hij alleen maar van TV en ineens zijn daar een oma
en een oom en tante met kleine nichtjes. Jack weet niet hoe hij met dit
alles om moet gaan en raakt zijn gevoel van veiligheid kwijt. Ook zijn
moeder heeft er moeite mee om na zeven jaar gevangenschap zich te
wapenen tegen insinuerende vragen, maar het moeilijkste voor beiden is
toch wel om afzonderlijk van elkaar dingen te ondernemen. Gelukkig
vinden Jack en zijn moeder met met hulp van een arts een appartement in
een complex voor ’begeleid wonen’. Voor het eerst hebben ze allebei een
eigen kamer en ze spreken af dat ze elke dag alles
één keer proberen en samen maken ze een lijst van dingen die ze
’misschien proberen als we dapperder zijn’.
Met deze verrassende roman stond Emma Donoghue op the short list van
zowel de Man Booker Prize 2010 als de Orange Prize. Terecht naar mijn
idee, want zij presteert het om van een gruwelijk onderwerp een
geslaagde roman te maken. Dat is vooral te danken aan de lichte toon
die ontstaat door te kiezen voor het perspectief van een onschuldig
kind, die voor ons onverteerbare zaken accepteert omdat hij nooit ander
gekend heeft.
Janneke
 Nou! Dat vond ik ook erg aangenaam.
Die moeder! En die oma! En de arts en Noreen en de adequaat reagerende
voorbijganger met de hond. En de broer van de moeder en zijn vrouw. Dat
geeft de burger weer moed.
Ik had me niet eerder gerealiseerd dat
zo'n opsluiting in een kleine ruimte als normaal en betrekkelijk
prettig ervaren kan worden door een kind dat nooit iets anders gekend
heeft, terwijl de jonge moeder die ooit een normaal bestaan heeft
geleid er zo zwaar onder lijdt. Dat contrast is heel sterk uitgewerkt
in dit boek. De moeder is zo verstandig om het kind niet te vertellen
wat het allemaal moet missen, zij laat hem zo lang mogelijk in de waan
dat wat zij beleven normaal is.
Aanvankelijk vond ik het irritant om het verhaal in kindertaal te
moeten lezen, maar gelukkig zie je Jack in zijn taal ouder worden, of
ik wende eraan, dat kan ook. De schrijfster heeft zich geweldig
ingeleefd en haar vondsten zijn op één na volstrekt
geloofwaardig. Van nogal wat spannende boeken kun je zeggen dat ze
voornamelijk leesbaar zijn vanwege de gebeurtenissen die er worden
beschreven, niet om de stijl of andere smaakmakers. Dit boek geeft meer
door Donoghues psychologisch inzicht. Daardoor werd het voor mij een
belevenis.
Wat was de vondst die je minder
geslaagd vond?
Ik heb 'Kamer' ook gelezen en sluit me volledig aan bij wat er gezegd
is over het inlevingsvermogen van de schrijster: er werden tal van
zaken genoemd waarvan ik me nooit had gerealiseerd dat het een probleem
is als je zo lang in een kleine ruimte verblijft bijvoorbeeld dat het
gezichtsvermogen van Jack minder ontwikkeld is omdat hij nooit verder
hoefde te kijken dan de drie meter van Kamer.
De ontsnapping vond ik niet zo
geloofwaardig
Iets heel anders: ik ervoer weer eens
dat je zo goed aan een motto kunt zien wat voor de schrijver zelf het
zwaartepunt is in het verhaal. Aanvankelijk zei het me niet zoveel:
O Kind,
welk een smart heb ik.
Maar gij slaapt. Gij sluimert uw zoete rust
in de vreugdelooze, kopergenagelde kist,
in den duisteren nacht
en den blauwzwarten nevel uitgestrekt.
uit:'Klaaglied van Danae', Simonides (ca, 556-468 v.Chr.)
Voor de schrijfster staat kennelijk centraal dat het 27-jarig meisje
het opbrengt om elke dag van die moeizame jaren volop moeder te zijn en
haar kind niet te belasten. Behalve op de dagen waarop haar lichaam het
opgeeft en ze in de woorden van haar zoontje 'Weg' is, niet meer
reageert, verzint ze steeds maar weer manieren om het kind in een goede
conditie te houden. Ze springen en klimmen wat af in die kleine ruimte.
Als ze noodseinen probeert te geven aan de omringende wereld vertaalt
ze dat voor het kind in een afwisselende bezigheid: we gaan de Schreeuw
weer doen, vlakbij het helaas geluiddichte dakraam. Ook de s.o.s.
lichtflitsen 's nachts zijn in zijn ogen geen
hulpsignalen. Ze is zelf slachtoffer maar waakt ervoor om op haar beurt
van haar kind een slachtoffer te maken. Inspirerend.
Ik doe ook nog even een duit in het
zakje:Het is één ding om een idee in je hoofd te hebben, als schrijver,
maar als je dan dat idee ook nog uit kunt werken tot een indrukwekkend
verhaal, nou, dan ben je een grote! Het kan haast niet anders of de
schrijfster van "Kamer" heeft grondig onderzoek gedaan en haar verhaal
ook terdege laten controleren, want zelfs de enkele keer dat ik denk,
hm, nou, echt? Kan bij nadere overweging alles best kloppen. Prachtig
is de belevingswereld beschreven van een jongen die zulk een beperkte
wereld is opgegroeid. Hij kan niet traplopen, heeft immers nog nooit
een trap gezien. Hij kan uitstekend rekenen, maar een speeltuin? Wat
moet hij daar doen? En hij begrijp niet zo goed wat die mensen allemaal
zeggen. Hij begrijpt niet hoe andere mensen praten, en trouwens, zoveel
mensen, zoveel dingen als er zijn, hij kan het niet bevatten. En dan is
er vanuit zijn ogen nog het verhaal van Mam.
Een hartverscheurend verhaal. Er is geen vals sentiment, het komt recht
vanuit het hart van een kleine jongen en zijn beleving. Juist dat
maakt indruk. Een fenomenale roman van Emma Donoghue.
|
Emma
Donoghue
Recensie dagblad Trouw
Book-review
The Guardian
|
