Emma Donoghue
Kamer
Oorspronkelijke titel: Room
Vertaald door Manon Smits
333 pagina's | Mouria Uitgeverij | oktober 2010



In Kamer snijdt Emma Donoghue een schokkend onderwerp aan, het is namelijk losjes gebaseerd op het huiveringwekkende verhaal van de 73 jarige Oostenrijker Joseph Fritzl, die zijn dochter 24 jaar gevangen hielt en zeven kinderen bij haar verwekte, waarvan er drie samen met haar in de kelder verbleven. Pas toen het leven van de oudste dochter aan een zijden draadje hing, besloot Fritzl haar naar het ziekenhuis te brengen en zo kwam een einde aan zijn weerzinwekkende praktijken. Het heeft ook raakvlakken met een andere ontvoeringszaak die zich in Californië afspeelde, waar een 29-jarige vrouw 18 jaar lang
vastgehouden werd in een soort schuurtje in de tuin van haar ontvoerder van wie zij twee dochters kreeg.
Emma Donoghue werd getroffen door beelden van het vijfjarige zoontje van Elisabet Fritzl, die na zijn vrijlating met wijd opengesperde ogen de voor hem onbekende wereld inkeek.
Dat deed haar besluiten om het verhaal van Room vanuit het perspectief van de vijfjarige Jack te schrijven.

Echt en niet echt
Jack weet niet beter dan dat de hele wereld uit Kamer bestaat, een ruimte van ongeveer 3,5 m². Deur is altijd op slot en er komt alleen daglicht binnen via Dakraam. Hij woont daar samen met Mam en zijn TV vriendjes Dora, Spons en Bob de Bouwer. Natuurlijk weet hij dat ze in werkelijkheid niet bestaan, want alles wat hij op TV ziet is niet echt zo heeft Mam hem uitgelegd. Wat wel echt is is dat Jack elke nacht eerst in Kleerkast slaapt omdat 'Old Nick', de man die de boodschappen brengt en de vuilnis ophaalt, misschien langs komt en Mam wil niet dat die hem ziet. Soms schreeuwt 'Old Nick' tegen Mam en doet haar pijn en wanneer hij blijft slapen telt Jack de keren dat Bed kraakt.

Hechte band
Jack is een rappe, intelligente prater, dat is te danken aan Mam die hem niet de hele dag naar TV laat kijken, maar hem liefdevol leert lezen, rekenen, schrijven en talloze spelletjes verzint.
Op de website van Room kun je zelfs Jack's handschrift downloaden en een idee krijgen hoe Kamer is ingericht.
Uit alles merk je hoezeer Jack en Mam aan elkaar gehecht zijn en ook hoezeer Mam haar uiterste best doet om Jack onder deze buitengewone omstandigheden op te voeden. Wanneer echter 'Old Nick' tijdens een koude periode als strafmaatregel de
elektriciteit voor een paar dagen afsluit beseft Mam dat het tijd is om te vluchten en ze bedenkt een ontsnappingsplan. Maar hoe leg je zo'n gewaagd plan waarin Jack de hoofdrol speelt uit aan een angstig kind van vijf en hoe overtuig je hem dat hij verschrikkelijk dapper moet zijn? Het zijn hartverscheurende taferelen, die gevolgd worden door een bloedstollende ontsnapping.

Onbekende wereld
Voor Jack gaat daarna een hele nieuwe wereld open: auto's,
huizen en bomen kent hij alleen maar van TV en ineens zijn daar een oma en een oom en tante met kleine nichtjes. Jack weet niet hoe hij met dit alles om moet gaan en raakt zijn gevoel van veiligheid kwijt. Ook zijn moeder heeft er moeite mee om na zeven jaar gevangenschap zich te wapenen tegen insinuerende vragen, maar het moeilijkste voor beiden is toch wel om afzonderlijk van elkaar dingen te ondernemen. Gelukkig vinden Jack en zijn moeder met met hulp van een arts een appartement in een complex voor ’begeleid wonen’. Voor het eerst hebben ze allebei een eigen kamer en ze spreken af dat ze elke dag alles
één keer proberen en samen maken ze een lijst van dingen die ze ’misschien proberen als we dapperder zijn’.

Met deze verrassende roman stond Emma Donoghue op the short list van zowel de Man Booker Prize 2010 als de Orange Prize. Terecht naar mijn idee, want zij presteert het om van een gruwelijk onderwerp een geslaagde roman te maken. Dat is vooral te danken aan de lichte toon die ontstaat door te kiezen voor het perspectief van een onschuldig kind, die voor ons onverteerbare zaken accepteert omdat hij nooit ander gekend heeft.



  Janneke




Nou! Dat vond ik ook erg aangenaam. Die moeder! En die oma! En de arts en Noreen en de adequaat reagerende voorbijganger met de hond. En de broer van de moeder en zijn vrouw. Dat geeft de burger weer moed.

Ik had me niet eerder gerealiseerd dat zo'n opsluiting in een kleine ruimte als normaal en betrekkelijk prettig ervaren kan worden door een kind dat nooit iets anders gekend heeft, terwijl de jonge moeder die ooit een normaal bestaan heeft geleid er zo zwaar onder lijdt. Dat contrast is heel sterk uitgewerkt in dit boek. De moeder is zo verstandig om het kind niet te vertellen wat het allemaal moet missen, zij laat hem zo lang mogelijk in de waan dat wat zij beleven normaal is.
Aanvankelijk vond ik het irritant om het verhaal in kindertaal te moeten lezen, maar gelukkig zie je Jack in zijn taal ouder worden, of ik wende eraan, dat kan ook. De schrijfster heeft zich geweldig ingeleefd en haar vondsten zijn op één na volstrekt
geloofwaardig. Van nogal wat spannende boeken kun je zeggen dat ze voornamelijk leesbaar zijn vanwege de gebeurtenissen die er worden beschreven, niet om de stijl of andere smaakmakers. Dit boek geeft meer door Donoghues psychologisch inzicht. Daardoor werd het voor mij een belevenis.

Wat was de vondst die je minder geslaagd vond?
Ik heb 'Kamer' ook gelezen en sluit me volledig aan bij wat er gezegd is over het inlevingsvermogen van de schrijster: er werden tal van zaken genoemd waarvan ik me nooit had gerealiseerd dat het een probleem is als je zo lang in een kleine ruimte verblijft bijvoorbeeld dat het gezichtsvermogen van Jack minder ontwikkeld is omdat hij nooit verder hoefde te kijken dan de drie meter van Kamer.

De ontsnapping vond ik niet zo geloofwaardig

Iets heel anders: ik ervoer weer eens dat je zo goed aan een motto kunt zien wat voor de schrijver zelf het zwaartepunt is in het verhaal. Aanvankelijk zei het me niet zoveel:
O Kind,
welk een smart heb ik.
Maar gij slaapt. Gij sluimert uw zoete rust
in de vreugdelooze, kopergenagelde kist,
in den duisteren nacht
en den blauwzwarten nevel uitgestrekt.
uit:'Klaaglied van Danae', Simonides (ca, 556-468 v.Chr.)

Voor de schrijfster staat kennelijk centraal dat het 27-jarig meisje het opbrengt om elke dag van die moeizame jaren volop moeder te zijn en haar kind niet te belasten. Behalve op de dagen waarop haar lichaam het opgeeft en ze in de woorden van haar zoontje 'Weg' is, niet meer reageert, verzint ze steeds maar weer manieren om het kind in een goede conditie te houden. Ze springen en klimmen wat af in die kleine ruimte. Als ze noodseinen probeert te geven aan de omringende wereld vertaalt ze dat voor het kind in een afwisselende bezigheid: we gaan de Schreeuw weer doen, vlakbij het helaas geluiddichte dakraam. Ook de s.o.s. lichtflitsen 's nachts zijn in zijn ogen geen
hulpsignalen. Ze is zelf slachtoffer maar waakt ervoor om op haar beurt van haar kind een slachtoffer te maken. Inspirerend.

Ik doe ook nog even een duit in het zakje:Het is één ding om een idee in je hoofd te hebben, als schrijver, maar als je dan dat idee ook nog uit kunt werken tot een indrukwekkend verhaal, nou, dan ben je een grote! Het kan haast niet anders of de schrijfster van "Kamer" heeft grondig onderzoek gedaan en haar verhaal ook terdege laten controleren, want zelfs de enkele keer dat ik denk, hm, nou, echt? Kan bij nadere overweging alles best kloppen. Prachtig is de belevingswereld beschreven van een jongen die zulk een beperkte wereld is opgegroeid. Hij kan niet traplopen, heeft immers nog nooit een trap gezien. Hij kan uitstekend rekenen, maar een speeltuin? Wat moet hij daar doen? En hij begrijp niet zo goed wat die mensen allemaal
zeggen. Hij begrijpt niet hoe andere mensen praten, en trouwens, zoveel mensen, zoveel dingen als er zijn, hij kan het niet bevatten. En dan is er vanuit zijn ogen nog het verhaal van Mam.
Een hartverscheurend verhaal. Er is geen vals sentiment, het komt recht vanuit het hart van een kleine jongen en zijn  beleving. Juist dat maakt indruk. Een fenomenale roman van Emma Donoghue.





kamer




Emma Donnoghue

Emma Donoghue


Recensie dagblad Trouw


Book-review The Guardian

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 26/11/11  janneke