Clare Dudman - 98 redenen om te zijn
Oorspronkelijke titel: 98 Reasons for Being
Vertaald door Auke Leistra


Clare Dudman heeft een boeiende roman geschreven over de psychiatrische zorg in de negentiende eeuw. En wie blijkt daarin de hoofdrol te spelen? De psychiater Heinrich Hoffmann (1809 - 1894) die ook de schrijver was van onder andere Struwwelpeter (Piet de Smeerpoets). Naast psychiatrische handboeken schreef Hoffmann boeken voor zijn kinderen en zijn patiŽntjes. Verschillende versjes met plaatjes uit zijn  'Drollige Geschichten und lustige Bilder' staan ook in de roman van Dudman afgedrukt. Met die versjes doken heel wat oude herinneringen op.

'Een inktgitravenzwarte moor
Liep zonder hoed op langs het spoor
Een felle zon bescheen zijn bolletje
Daarom droeg hij een parasolletje.'

Bekender in de nu niet meer politiek correcte vertaling: 'Moriaantje zo zwart als roet', wat al een matiging blijkt van 'inktgitravenzwart'!

Maar terzake: Dudman heeft zich uitvoerig gedocumenteerd over de stand van de psychiatrie in de tweede helft van de negentiende eeuw en de inspanningen van Hoffmann. De 98 redenen om te zijn, dat zijn de 98 patiŽnten die Hoffmann onder zijn hoede heeft.
Behalve psychiater Hoffmann speelt patiŽnte Hannah Meyers in dit verhaal een belangrijke rol. Het boek beschrijft  behalve Hannah een aantal andere vrouwen en ťťn man die zich vrouw voelt (toen voldoende reden om opgesloten te worden) en niet te vergeten de ''oppassers''. Verpleegkundig waren deze oppassers niet, het zijn mannen en vrouwen die nergens anders in de maatschappij gepruimd worden. Vreselijk hoe zij de patiŽnten verwaarlozen en  zelfs kwellen. Ze worden alleen maar niet ontslagen omdat de inrichting anders helemŠŠl geen personeel meer kan vinden.

Hannah is letterlijk met stomheid geslagen, maar haar gedachten worden weergegeven in cursieve stukjes die me aanvankelijk verveelden door de irrationaliteit maar op den duur bleek deze cursief afgedrukte informatie een goede tactiek van de schrijfster om de lezer de oorzaak van haar zware depressie te laten begrijpen en daarna het genezingsproces te laten volgen. De geschiedenis van Hannah werkt als tegenwicht voor de onthutsende toestanden bij de andere patiŽnten, al lezend kreeg ik inderdaad behoefte aan wat licht in de duisternis van de psychiatrie uit die tijd.

Boeiend boek, blij dat ik nķ leef.

Jop


Uitgeverij Ambo-Amsterdam
2006

Clare Dudman
was born in North Wales and educated at Leicestershire comprehensive schools, the University of Durham and Kingís College London. She has a PhD in Chemistry and has worked as a postdoctoral Research Associate in UMIST, a development scientist in industry, a science teacher, a lecturer and as a creative writing tutor for the WEA and the MA in creative writing at University College Chester. She is a member of the Welsh Academy.

Heinrich Hoffmann

De vertaler Auke Leistra schreef samen met Gert Jan de Vries onder het pseudoniem Gebr. Wagenaar de thriller Moord op het Pieterpad.

Van het weblog van Clare Dudman:
Translating the Novel: An Interview with Auke Leistra
In September I had a happy day in Amsterdam. One of the first people I met there was Auke Leistra who translated my book 98 Reasons For Being into Dutch.
We sat and talked outside a cafe and then went to the Rembrant Museum a few streets away. This museum is very interesting but having Auke as my guide made it more interesting still - he helped me appreciate the light, the pigments partly ground in mortars, the narrowness and height of the building and the astonishing array of strange items Rembrant collected to paint and draw. (meer)


Het boek gaat over een psychiatrische inrichting in Frankfurt in 1852. De directeur van de kliniek, Dr. Heinrich Hoffmann is een zeer betrokken arts die zijn best doet voor zijn patiŽnten. Hiermee is ook meteen de titel van het boek verklaard. In het boek wordt speciaal de behandeling gevolgd van Hannah, een Joods meisje dat erg in zichzelf is gekeerd. Naast de geschiedenis en de belevenissen van Hannah komen we ook meer te weten van enkele andere patiŽnten, over de verschillende behandelingen en volgen we enkele personeelsleden. Daarnaast komt de thuissituatie van Dr. Hoffmann aan de orde, waarbij vooral de relatie met zijn oudste zoon Karl Phillip, die naar een kostschool wordt gestuurd, een belangrijke rol speelt.

De opbouw van het boek is chronologisch. Elk hoofdstuk begint met geschreven stuk tekst, zoals een brief, een gedeelte uit een verslag, een krantenartikel, schoolrapport, een notitie, een grafschrift, etc. Deze teksten zijn bedoeld om een overzicht te geven van de ideeŽn en opvattingen die toen in West-Europa wijd en zijd werden aangehangen (volgens het nawoord). Daarna begint het verhaal dat beschrijvend van aard is. De gewone tekst wordt afgewisseld met cursieve tekst en dat zijn de gedachten van Hannah. Ongeveer een derde van de hoofdstukken wordt afgesloten met een gedichtje en tekeningetje uit het kinderboek zoals Piet de Smeerpoets.

V
E
R
K
L
A
P
P
E
R

Het verhaal geeft naar mijn idee een goed tijdsbeeld van de omgang met psychiatrische patiŽnten, hoe er in de maatschappij over wordt gedacht, hoe ze worden gehuisvest, welke behandelingen ze krijgen, hoe het personeel met ze omgaat, etc. Het verhaal van Hannah zelf is de geschiedenis van een Joods meisje in de Joodse wijk van Frankfurt. Zij krijgt een relatie met Kurt, een niet-joodse jongen. Hannah is erg verliefd en uiteindelijk Ďtrouwení ze ook: zij trekt haar blauwe jurk aan waar ze al tijden aan het borduren is en ze gaan naar het bos: ďGetrouwd in de ogen van GodĒ en ďeen merel deed de voorbede en een vink nam de gelofte afĒ. Haar moeder verbiedt haar na thuiskomst nog langer met Kurt om te gaan. Uiteindelijk gaat Kurt met een ander trouwen (een rijke weduwe). Zij gaat naar die bruiloft en spreekt hem aan op bigamie (ďHij is al van mijĒ) maar dan lacht hij haar uit: je was een pleziertje, jij behoort een andere God toe, je bent smerig, het had niets te betekenen, het was alleen omdat het kon en ik er zin in had en omdat je ondanks alles een leuk ding bent. Ze blijkt dan ook nog zwanger van hem en krijgt het kindje in het bos, maar dat blijkt doodgeboren en ze laat het in het bos achter. Daarna loopt ze het water in, maar wordt gered.

Het boek begint ermee dat ze wordt opgenomen in de kliniek en helemaal niets zegt. Van ver weg moet komen, blijkt uit haar gedachten. Wat er dus allemaal gebeurd is, blijkt steeds meer uit het verhaal dat langzaam los komt door gesprekken met Dr. Hoffmann door het hele boek heen. Uiteindelijk geneest ze, dit in tegenstelling tot de andere beschreven patiŽnten.

De beschrijvingen van de andere Ďgevallení vind ik overtuigend gedaan, de beschrijvingen van het personeel en hoe die op een gegeven moment met elkaar aan de haal gaan vond ik niet boeiend. Hoe de privť-situatie van de doctor is verwerkt in het stuk vond ik wel weer goed. Zijn worsteling om een goede vader te zijn voor een zoon die niet makkelijk is, is heel treffend beschreven en ook hoe zijn vrouw acteert in deze kwestie.

Ik hou zelf erg van psychologische romans, vandaar dat ik mij had aangemeld om een recensie-exemplaar te ontvangen. Ik vind dat dit boek meer een historische roman is, waarbij het onderwerp dan de psychiatrie betreft, vandaar dat het mij een beetje tegenviel. Als historische roman is het boek echter zeer lezenswaardig.

Marike

 

 

Het boek is door 3 boekgrrls gelezen, twee besprekingen zijn al eerder verstuurd. Mijn opdracht was vooral het zoeken naar informatie over Clare Dudman, wat nog een lastige opdracht blijkt. Zij is academisch geschoold op het gebied van scheikunde en heeft een kinderboek geschreven in 1995. Zij zoekt de openbaarheid niet, zij is niet scheutig geweest met het geven van interviews. Anderzijds schetst zij op haar weblog wel een persoonlijk beeld van haar leven. Zij heeft een dochter en een zoon en nu (dec.2006) staat haar zoon op het punt om het huis te verlaten. Op haar weblog reageert zij ook op op een persoonlijke manier op reacties van lezers.

Het boek is complex, door de verschillende lagen biedt het achtereenvolgens een beeld van het leven en behandeling van Hannah Meyers in een psychiatrische kliniek, het leven van de psychiater die een, ook in onze tijd nog, bekende kinderboeken-schrijver is en het leven in een psychiatrische kliniek in Duitsland rond 1850. Het kost inspanning om de lijn erin te vinden, ik vond het wat moeizaam op gang komen en niet boeiend. Halverwege blijkt inderdaad (zie bespreking Jop) alles een functie te hebben en uiteindelijk vond ik het  een waardevol boek dat mij vooral bijblijft door de hopeloze situatie waarin zowel de (onvrijwillige/ongediplomeerde) verzorgers als de patiŽnten zich bevinden.

Karin

 
Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 29/12/06  Eisjen

Terug naar top pagina