Het boek gaat over een psychiatrische inrichting in Frankfurt in 1852.
De directeur van de kliniek, Dr. Heinrich Hoffmann is een zeer betrokken
arts die zijn best doet voor zijn patiënten. Hiermee is ook meteen de
titel van het boek verklaard. In het boek wordt speciaal de behandeling
gevolgd van Hannah, een Joods meisje dat erg in zichzelf is gekeerd.
Naast de geschiedenis en de belevenissen van Hannah komen we ook meer te
weten van enkele andere patiënten, over de verschillende behandelingen
en volgen we enkele personeelsleden. Daarnaast komt de thuissituatie van
Dr. Hoffmann aan de orde, waarbij vooral de relatie met zijn oudste zoon
Karl Phillip, die naar een kostschool wordt gestuurd, een belangrijke
rol speelt.
De opbouw van het boek is chronologisch. Elk hoofdstuk begint met
geschreven stuk tekst, zoals een brief, een gedeelte uit een verslag,
een krantenartikel, schoolrapport, een notitie, een grafschrift, etc.
Deze teksten zijn bedoeld om een overzicht te geven van de ideeën en
opvattingen die toen in West-Europa wijd en zijd werden aangehangen (volgens
het nawoord). Daarna begint het verhaal dat beschrijvend van aard is. De
gewone tekst wordt afgewisseld met cursieve tekst en dat zijn de
gedachten van Hannah. Ongeveer een derde van de hoofdstukken wordt
afgesloten met een gedichtje en tekeningetje uit het kinderboek zoals
Piet de Smeerpoets.
V
E
R
K
L
A
P
P
E
R
Het verhaal geeft naar mijn idee een goed tijdsbeeld van de omgang met
psychiatrische patiënten, hoe er in de maatschappij over wordt gedacht,
hoe ze worden gehuisvest, welke behandelingen ze krijgen, hoe het
personeel met ze omgaat, etc. Het verhaal van Hannah zelf is de
geschiedenis van een Joods meisje in de Joodse wijk van Frankfurt. Zij
krijgt een relatie met Kurt, een niet-joodse jongen. Hannah is erg
verliefd en uiteindelijk ‘trouwen’ ze ook: zij trekt haar blauwe jurk
aan waar ze al tijden aan het borduren is en ze gaan naar het bos:
“Getrouwd in de ogen van God” en “een merel deed de voorbede en een vink
nam de gelofte af”. Haar moeder verbiedt haar na thuiskomst nog langer
met Kurt om te gaan. Uiteindelijk gaat Kurt met een ander trouwen (een
rijke weduwe). Zij gaat naar die bruiloft en spreekt hem aan op bigamie
(“Hij is al van mij”) maar dan lacht hij haar uit: je was een pleziertje,
jij behoort een andere God toe, je bent smerig, het had niets te
betekenen, het was alleen omdat het kon en ik er zin in had en omdat je
ondanks alles een leuk ding bent. Ze blijkt dan ook nog zwanger van hem
en krijgt het kindje in het bos, maar dat blijkt doodgeboren en ze laat
het in het bos achter. Daarna loopt ze het water in, maar wordt gered.
Het boek begint ermee dat ze wordt opgenomen in de kliniek en helemaal
niets zegt. Van ver weg moet komen, blijkt uit haar gedachten. Wat er
dus allemaal gebeurd is, blijkt steeds meer uit het verhaal dat langzaam
los komt door gesprekken met Dr. Hoffmann door het hele boek heen.
Uiteindelijk geneest ze, dit in tegenstelling tot de andere beschreven
patiënten.
De beschrijvingen van de andere ‘gevallen’ vind ik overtuigend gedaan,
de beschrijvingen van het personeel en hoe die op een gegeven moment met
elkaar aan de haal gaan vond ik niet boeiend. Hoe de privé-situatie van
de doctor is verwerkt in het stuk vond ik wel weer goed. Zijn worsteling
om een goede vader te zijn voor een zoon die niet makkelijk is, is heel
treffend beschreven en ook hoe zijn vrouw acteert in deze kwestie.
Ik hou zelf erg van psychologische romans, vandaar dat ik mij had
aangemeld om een recensie-exemplaar te ontvangen. Ik vind dat dit boek
meer een historische roman is, waarbij het onderwerp dan de psychiatrie
betreft, vandaar dat het mij een beetje tegenviel. Als historische roman
is het boek echter zeer lezenswaardig.
Marike
Het boek is door 3 boekgrrls gelezen, twee besprekingen zijn al
eerder verstuurd. Mijn opdracht was vooral het zoeken naar informatie
over Clare Dudman, wat nog een lastige opdracht blijkt. Zij is
academisch geschoold op het gebied van scheikunde en heeft een
kinderboek geschreven in 1995. Zij zoekt de openbaarheid niet, zij is
niet scheutig geweest met het geven van interviews. Anderzijds schetst
zij op haar weblog wel een persoonlijk beeld van haar leven. Zij heeft
een dochter en een zoon en nu (dec.2006) staat haar zoon op het punt om
het huis te verlaten. Op haar weblog reageert zij ook op op een
persoonlijke manier op reacties van lezers.
Het boek is complex, door de verschillende lagen biedt het
achtereenvolgens een beeld van het leven en behandeling van Hannah
Meyers in een psychiatrische kliniek, het leven van de psychiater die
een, ook in onze tijd nog, bekende kinderboeken-schrijver is en het
leven in een psychiatrische kliniek in Duitsland rond 1850. Het kost
inspanning om de lijn erin te vinden, ik vond het wat moeizaam op gang
komen en niet boeiend. Halverwege blijkt inderdaad (zie bespreking Jop)
alles een functie te hebben en uiteindelijk vond ik het een
waardevol boek dat mij vooral bijblijft door de hopeloze situatie waarin
zowel de (onvrijwillige/ongediplomeerde) verzorgers als de patiënten
zich bevinden.
Karin
