Over het leven en werk van de Joodse acteur en regisseur Kurt Gerron is
heel veel bekend. Op internet is een stroom aan informatie te vinden.
Toch heeft Charles Lewinsky het aangedurfd een roman over Gerron te
schrijven, die deels fictie is, maar in grote lijnen helaas maar al te
waar gebeurd.
Lewinsky beschrijft in de ik-vorm het laatste deel van het leven van
Kurt Gerron. Het boek begint met de opdracht die hij krijgt als hij in
Theresienstadt gevangen zit: hij moet een propagandafilm maken over het
kampleven. Gerron weet dat hij geen keus heeft, maar aarzelt
desondanks: ‘wil ik nu sterven als een man of als schoft verder leven?’
Lewinsky laat Gerron in flashbacks terugkijken op zijn leven: zijn
jeugd, de Eerste Wereldoorlog, zijn gloriejaren in Berlijn, zijn vlucht
uit Duitsland in 1933 en de tijd daarna in Amsterdam tot zijn transport
naar Westerbork in februari 1944 en nu dus Theresienstadt.
Ondertussen worstelt hij met zijn geweten; hij weet dat hij die film in
ieder geval gaat maken met als kleine troost het feit dat dit voor alle
spelers, figuranten en voor hem en zijn vrouw in ieder geval een kort
uitstel van deportatie naar Auschwitz betekent met de mogelijkheid dat
tegen die tijd de oorlog afgelopen is. Het heeft niet zo mogen zijn:
Gerron draait de film, is zelfs redelijk tevreden over het resultaat.
Achtenveertig uur na de laatste opnamen worden de eerste medewerkers al
gedeporteerd. Gerron en zijn vrouw staan bij een volgende transport op
de lijst:
28 oktober 1944: ‘Kurt Gerson, genoemd Gerron.
Transportnummer XXXl/621.’ Bij zijn naam staat het stempel T.O.
(terugkeer ongewenst).
Ik vond het een indrukwekkend boek. Lewinsky laat een Gerron aan het
woord die een goed verteller (acteur en cabaretier) is. Geen zelfbeklag
of wrok. Er is geen indeling in hoofdstukken. Lewinsky springt binnen
de tekst zonder aankondiging van heden naar verleden en terug. Hij laat
alleen hier en daar een regel open om de lezer een kleine adempauze te
gunnen. Er worden vrij veel namen genoemd (iets waardoor je in sommige
boeken het spoor bijster raakt) maar steeds weet je door een of twee
woorden weer heel snel wie hij bedoelt. Ik zou hier nog graag een
heleboel citaten uit het boek aan toe willen voegen, maar het
lijkt me beter dat belangstellenden dit boek zelf gaan lezen.
Liesbeth
|
leesfragment
Charles Lewinsky
Kurt
Gerron
Fragment propagandafilm
Theresienstadt
|
