Jeroen Brouwers: Datumloze dagen


Een mooi en verschrikkelijk boek. Een oude man vertelt, al hijgend en steunend op zijn stok tijdens wandelingen door het bos waarvan hij constant de bomen telt, zijn verhaal. Eigenlijk is de man niet zo oud, halverwege de zestig, maar hij komt over als versleten en de dagen zat. Je gaat je er natuurlijk iemand bij voorstellen en hij krijgt ook een geluid in je gedachten. Dat geluid kwam eigenlijk volledig overeen met de stem die ik vanochtend ineens op de radio hoorde toen Jeroen Brouwers, al hijgend, uitleg gaf waarom hij De Prijs der Nederlandse Letteren weigert, die hem op 20 november zou worden overhandigd door koning Albert van BelgiŽ. Hij is volledig 'teleurgesteld' over de hoogte van de oeuvreprijs. Een prijs die de Nobelprijs der Lage Landen genoemd wordt levert slechts 16.000 euro op in tegestelling tot de AKO en Libris Literatuurprijs van 50.000 euro.

De hoofdpersoon zonder naam krijgt een kind en wil dat niet. Al vanaf zijn huwelijksreis is het mis. Een huwelijksreis die doorgebracht werd in Domburg, "met nadruk op dom". In een stacaravannetje dat er uit zag als een ei met boerenbontgordijntjes. De bruidegom voelde er zich als de nat geregende krant op het strand die niet meer op kan vliegen met de wind. Een krant waarvan hij zich de datum niet meer kan herinneren.

Mirjam, de echtgenote, meent dat het huwelijk te redden valt door het krijgen van een kind. Onmiddellijk verbreekt de hoofdpersoon elk sexueel contact want ze hadden afgesproken dat er geen kinderen zouden komen. Tot VenetiŽ. Een reisje dat ze samen maken op kosten van de papa van Mirjam. Een naam die volgens Wikipedia de "weerspannige, onverzettelijke" betekent. In VenetiŽ doet de wind haar jurk tegen haar 'frÍle gestalte' kleven en lijkt alles ineens als vroeger toen ze elkaar voor het eerst in het oog kregen. Ze rennen terug naar de hotelkamer, waar ze die ochtend nog als 'een oud echtpaar hadden ontbeten' en de 'loeiende geilheid' slaat toe. Hij vraagt nog wel of 'het' kan, of dat hij op moet passen. Zij weet hem fluisterend gerust te stellen. Zo'n vijf keer wordt de honger gestild.

En natuurlijk komt hier een kind van. Nathan. Volgens internet een naam die 'door God gegeven' betekent. En met God heeft de hoofdpersoon al helemaal niets op sinds zijn verblijf in een kostschool waar 'zijn leven begon bij het laatste oordeel'.

Vanaf de geboorte van het kind gaat de hoofdpersoon vreemd. Het huwelijk duurt nog zo'n zes jaar totdat hij op een keer 'volledig tot rust geneukt' thuis komt, zijn zoontje hem in zijn armen vliegt en de onverzettelijke Mirjam het kind zo ongeveer uit zijn armen rukt met de woorden "Blijf met je poten waarmee je ook aan die geparfumeerde snol zit van dat kind af." Dan realiseert hij zich dat er een einde gekomen is aan deze 'treurige musical' en dat er nooit meer iets te repareren valt.

In prachtige taal vervolgt het boek zich vanaf dan met de meest treurige ellende. De hoofdpersoon zwerft over de aardbol, redelijk succesvol in zijn werk. De vrouwen heeft hij nodig voor "wat aanspraak en de sexuele hygiŽne". Toevalliger wijze loopt hij in zo'n twintig jaar tijd twee keer tegen zijn zoon op en beide keren herkent hij hem niet, maar spreekt de zoon hem aan. Begrijpen doen ze elkaar niet. Zoonlief is succesvol in de wereld van de musical die de vader verafschuwt.

Dan belt, als Nathan begin veertig is, Mirjam plotseling de hoofdpersoon. Het boek neemt op dat moment zo'n macabare wending dat ik het in eerste instantie "te" vond. Een plot uit een soort lugubere bouquetreeks. Maar het leven is soms een weerzinwekkende bouquetreeks, waarvan je denkt "dat verzin je toch niet" en Brouwers weet het indrukwekkend te beschrijven.

V

E

R

K

L

A

P

P

E

R

Nathan blijkt al zeven maanden in een ziekenhuis te liggen waar hij, lijdend aan een afgrijselijke ziekte, letterlijk wegrot. Hij wordt als succesvol producer van musicals in de dure privť afdeling van een academisch ziekenhuis constant omringd door zijn collega's die nog volop plannen hebben, terwijl de medici zich met wetenschappelijke begeerte op zijn rottende lichaam storten. Onder de meest walgelijke lichamelijke omstandigheden, die tot in detail beschreven worden, behoudt Nathan zijn humor. Dit in tegenstelling tot zijn vader, die alleen nog maar, al bomen tellend, ronddwaalt met zijn schaamte en spijt. Wat Nathan wil, en waarom hij Mirjam verzocht heeft contact op te nemen met zijn vader, is dat zijn vader zorgt dat er een einde komt aan Nathan's leven. Hij heeft er genoeg van gebruikt te worden als proefdier. De vader moet dus het leven van de door God gegeven zoon, die hij niet wilde, beŽindigen. Hoe luguber bedenk je het? Of is het leven zo?

Op de pagina van het NOS journaal van vandaag, 24.10.2007, staat (verkort) het volgende:

"Een roman moet volgens Brouwers Ďergens een fundament hebben in je ziel, in je karakter.í  Datumloze dagen heeft zoín fundament. Vorig jaar is een van zijn eigen zonen die hij lang uit het oog had verloren, aan een soortgelijke ziekte gestorven. In een interview in VN zei Brouwers dat de roman nŪet gaat over de relatie met zijn zoon. ĎVerder is het literatuur,í inderdaad losgezongen van de al dan niet autobiografische achtergrond. Dat is juist de kracht ervan."

 

Eisjen
24.10.2007
 

 

Ik denk dat ik bij mijn kerstpakket en met mijn verjaardag eerst maar eens naar de bedragen van de cadeau's kijk, voordat ik ze aanneem. Als het me te min is, dan doe ik het er niet voor...

Ik wist niet dat die prijs zo weinig opbracht- dus het is wel goed dat  Brouwers daar eens iets over zegt.
't Is ook nog bruto...

16.000 euro is een lullig bedrag ( in deze context, tenminste, ik zou het graag op mijn bankrekening hebben staan) en vooral in vergelijking met de commerciŽle literaire prijzen weinig maar toch maakt het een nogal kleinzielige indruk als je om die reden weigert. Het is geen geldprijs in een loterij en ook geen extra uitkering voor schrijvers die weinig met hun werk verdienden (wat Brouwers ook nog eens als reden aanvoert) maar bedoelt als literair eerbetoon voor een enkeling. En dat afwijzen alleen vanwege het geld? Holland op zijn allersmalst!

Ik vond het in eerste instantie ook belachelijk dat hij het te weinig vond, maar in NOVA werd hij geÔnterviewd en begreep ik dat hij het belachelijk vond dat een grote oeuvre-prijs , die een schrijver meestal aan het eind van zijn carriŤre krijgt, slechts 1000 euro meer is dan de prijs voor een debuterend schrijver. Bovendien is het "De grote prijs der Nederlandse letteren" van Vlaanderen en Nederland samen, dus eigenlijk een beetje een zuinige prijs.
De commerciŽle AKO en de libris prijs waren veel hoger (50.000,) de PC-hooft was ook 50.000, maar werd met 10.000 verhoogd om belangrijker te zijn dan die commerciŽle prijzen. Hij benadrukte dat het niet om dat geld ging, maar om het principe van de waardering die eruit spreekt. Hij aanvaardde wel de cultuurprijs van de gemeente Zutendaal (vlak over de grens hier bij Maastricht in Belgie) waar hij woont. 0,0 euro maar dat maakt niks uit. Het gaat om de eer.
Hij zou de Grote prijs der ned. letteren wel aanvaard hebben als die 0,0 Ä bedroeg.
Verder suggereerde hij dat het misschien een idee zou zijn om die grote prijs samen te voegen met de PC Hooft...
De gemeente Zutendaal had ook een kunstwerk laten maken bij het bospad naar het huis van de teruggetrokken schrijver, en op dat kunstwerk tekstregels van Brouwers zelf. Ik heb ze niet onthouden , maar ze waren ongeveer het tegengestelde van wat Wolkers zei : als je doodgaat is dat een voetstap die geen echo achterlaat. Brouwers had het net wel over een onuitwisbare indruk achterlaten.

Ik zag het net ook in NOVA maar ik vind het nu eigenlijk nog idioter omdat er dus maanden 'onderhandeld' is. Van mij mag dat geldbedrag omhoog, maar daar gaat het niet om. Wel dat iemand financiŽle voorwaarden gaat stellen aan de acceptatie van een prijs, dat kŠn toch niet? Je kan toch niet zeggen: ik wil die prijs alleen als het bijbehorende geldbedrag wordt verdrievoudigd? Dit maakt alles bij elkaar een wel heel zielige indruk (in plaats van kleinzielig wat mijn eerste idee was). Een schrijver in geldnood die hier een principekwestie van maakt maar eerst wel maanden vergeefs heeft geprobeerd meer geld los te peuteren (terwijl als hij echt liever 0 cent had ontvangen dan had Brouwers de eer in dank kunnen aanvaarden en het geld
met een groots gebaar kunnen weggeven aan een of ander doel). En dan wordt er verwezen naar een culturele prijs van zijn woonplaats die hij wel heeft aanvaard als bewijs dat het hťm niet om het geld gaat- en dan komt er een woordvoerder van het dorp in beeld die nooit een boek van Brouwers heeft uitgelezen omdat 'ie het te moeilijk vond. Waarmee meteen wel zo'n beetje de waarde van de cultuurprijs van de gemeente Zutendaal in vergelijking met de Prijs der Nederlandse Letteren duidelijk is. Wat een dieptreurige vertoning alles bij elkaar, ook omdat Brouwers zelf sowieso al een treurige indruk maakt. Zou Ephimenco gelijk hebben (zie www.trouw.nl ) dat hij zich door de
verkeerde mensen heeft laten meeslepen?

>woordvoerder van het dorp in beeld die nooit een boek van Brouwers heeft >uitgelezen omdat 'ie het te moeilijk vond. Waarmee meteen wel zo'n beetje >de waarde van de cultuurprijs van de gemeente Zutendaal in vergelijking met
>de Prijs der Nederlandse Letteren duidelijk is. Wat een dieptreurige >vertoning alles bij elkaar, ook omdat Brouwers zelf sowieso al een treurige >indruk maakt

dat was de burgemeester, en dat maakte voor mij duidelijk dat in een Belgische gemeente niet zo'n waarde gehecht wordt aan het intellectuele gehalte van zo'n hoogwaardigheidsbekleder. Zutendaal is natuurlijk wel maar een prutsdorp, een samenraapsel van 8 gehuchten, goed voor een gezamenlijk inwonergetal van 7000. Dit vond ik bij wikipedia, waar tevens de beroemde inwoners vermeld werden. Naast auteur Brouwers waren dat de winnares van big brother en een wielrenner ;-)

> Zou Ephimenco gelijk hebben (zie www.trouw.nl ) dat hij > zich door de verkeerde mensen heeft laten meeslepen?

Ja, wat treurig allemaal als dat zo is. Brouwers had er beter aan gedaan prijs en poen te incasseren.
 

> De gemeente Zutendaal had ook een kunstwerk laten > maken bij het bospad naar het huis van de > teruggetrokken schrijver, en op dat kunstwerk tekstregels > van Brouwers zelf. Ik heb ze niet onthouden , maar ze waren > ongeveer het tegengestelde van wat Wolkers zei : als je doodgaat > is dat een voetstap die geen echo achterlaat. Brouwers had het > net wel over een onuitwisbare indruk achterlaten.

Ja, aan die tegenstelling moest ik ook meteen denken. Het was iets van 'misschien is dat de zin van het leven: sporen achterlaten'.
 


Jeroen Brouwers website

 

 

Prijs der Nederlandse Letteren
Ako Literatuurprijs
Libris Literatuurprijs

Uitgeverij Atlas
Pagina's: 144
ISBN: 9789045000695
 


 

 

 

 

 

 

Mirjam

 

 

 

 

Nathan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NOS journaal

 

 

 

 

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 26/10/07  Eisjen