Vorig jaar vierde de Britse schrijver Julian Barnes
zijn zilveren jubileum als schrijver. In datzelfde jaar stond zijn
laatste roman Arthur & George op de short list voor de Man Booker
Price. Die prijs heeft hij jammer genoeg niet gekregen. Arthur &
George is een knap in het Victoriaanse Engeland gesitueerde
historische roman die gebaseerd is op de levens van twee historische
figuren. De ene figuur is de schrijver Arthur Conan Doyle, de schepper
van de beroemde detective Sherlock Holmes. De andere figuur is George
Edalji, die door zijn onterechte veroordeling de aandacht trekt van
Doyle. Vervolgens tracht hij George te rehabiliteren. Julian Barnes kwam
de Edaljizaak op het spoor door het lezen van een boek over Dreyfus. De
auteur was een Engelsman en hij vond het merkwaardig dat de hele wereld
die Franse zaak kende, terwijl ook in Engeland niemand van George Edalhi
heeft gehoord. Er zijn een aantal parallellen aan te wijzen in beide
zaken. Ze gaan allebei over racisme, een onterecht veroordeelde tot
dwangarbeid, een beroemd schrijver die te hulp snelt en belangrijk
‘wetenschappelijk bewijs’ dat achteraf niets waard blijkt te zijn.
George Edalhi woont op het Engelse platteland
waarin een burgerlijke atmosfeer heerst. Hij wordt van kindsbeen af
gepest, gediscrimineerd en buitengesloten. Hij is de zoon van een Indiër,
een Pars-dominee. Zijn moeder is Schotse. Obscene brieven, dreigementen
en pesterijen gaan jarenlang door tot er in de omgeving enkele dieren
worden gevonden die ernstig zijn verminkt. George, inmiddels
afgestudeerd in de rechten, wordt hiervan beschuldigd en ondanks
gebrekkige bewijsvoering uiteindelijk veroordeeld tot zeven jaar
dwangarbeid. Hij brengt drie jaar door in de gevangenis en wordt dan
vrijgelaten. Zijn reputatie als jurist krijgt het zwaar te verduren en
zijn loopbaan als advocaat kan hij wel vergeten.
Ondertussen, lezen we in een ander deel van
Engeland over de successen van de jonge arts en schrijver Arthur Conan
Doyle. Met zijn creatie van Sherlock Holmes maakt hij meer los dan hij
aanvankelijk had gehoopt en op persoonlijk vlak voert hij een innerlijke
strijd met zijn verliefdheid op Jean en trouw aan zijn wettige, zieke
echtgenote. Doyle raakt in diepe rauw na het overlijden van zijn vrouw.
Als hij leest over de zaak Edjali raakt hij gefascineerd en is
vastbesloten de onschuld van George te bewijzen.
De karakterschetsen van de beide mannen is
fenomenaal. Met een groot psychologisch inzicht en droge humor worden we
voorgesteld aan twee verschillende mannen die elkaar door omstandigheden
leren kennen. De zelfverzekerdheid van Arthur Conan Doyle grenst aan
arrogantie. Zijn optimisme en spirituele inslag staan in schril contrast
met de nette, onzekere, onderdanige en flegmatieke George Edalji. Dit
contrast is een van de krachten van het verhaal.
Barnes’stijl is vlot en erg humoristisch. Hierdoor
lijkt deze geëngageerde roman minder lijvig en slaagt hij erin een op
zichzelf niet bijster interessant verhaal boeiend te maken. “Maak de
waarheid doorzichtig en de moraliteit komt vanzelf”. Alleen al vanwege
dit soort zinnen wil je meer gaan lezen van deze schrijver.
Het is Julian Barnes in “Arthur & George”
gelukt een waar gebeurd verhaal in romanvorm te verpakken met als
resultaat een integere, boeiende en prachtig geschreven roman over een
beroemde affaire. Tegelijkertijd is het een verhaal over moraal,
rassendiscriminatie, onmacht en gedrevenheid. Het boek levert tevens een
goed gedocumenteerd portret op van Engeland aan het begin van de 20e
eeuw.
Julian Barnes (1946) studeerde moderne talen en
werkte als lexicograaf bij The Oxford English Dictionary Supplement.
Vanaf 1972 schreef hij columns, artikelen en recensies onder pseudoniem.
In 1980 verscheen zijn eerste roman onder zijn eigen naam: Metroland.
In 1984 werd hij bekend bij het grote publiek met zijn derde roman
Flauberts Parrot, eveneens genomineerd voor de toenmalige
Bookerprice. In 1998 verscheen Engeland, Engeland over een
gewiekste zakenman die een themapark wil opzetten rondom de Engelse
identiteit. Barnes heeft diverse prijzen ontvangen: de Summerset Maugham
Award, de Prix Medicis en de Prix Femina.
Samen met Martin Amis en Ian Mc Ewan wordt Barnes
beschouwd als de heilige drie-eenheid van de Engelse letteren. Barnes’
personages zijn doorgaans hoogopgeleide personen die moeizaam en
verloren in het leven staan, dat zij maar niet kunnen doorgronden.
Lennie Haarsma
Oktober 2006
