Amanitta Forna
Fantoomliefde
Oorspronkelijke titel The Memory of Love
Vertaald door Aleid van Eekelen-Benders en Marijke Versluys
575 pagina's | Nieuw Amsterdam | februari 2012



Om maar meteen met de deur in huis te vallen: Fantoomliefde is één van de mooiste verhalen die ik dit jaar tot dusver gelezen heb. Eerlijk gezegd had ik dat na het lezen van de eerste honderd bladzijden absoluut niet verwacht, integendeel zelfs, ik vond de oude Elias Cole in het ziekenhuis van
Freetown, Sierra Leone veel te gedetailleerd vertellen over zijn
herinneringen aan de eerste ontmoeting met de vrouw waarop hij verliefd werd. In Fantoomliefde is zijn verhaal slechts één van de liefdesgeschiedenissen die met elkaar gemeen hebben dat ze allemaal gaan over een verloren geliefde. Een geliefde die een droombeeld uit het verleden is, maar aanvoelt alsof zij er nog steeds is. Wat dat betreft is de titel goed gekozen, alhoewel ik de Engelse titel net iets beter bij de vorm van het verhaal vind passen. Sommige hoofdstukken beginnen namelijk met een enkel woord of een korte gedachte flits, een herinnering. Het doet verder helemaal niets af aan het prachtige gelaagde verhaal dat Aminatta Forna geschreven heeft.

Wat eerst alleen maar een breedvoerig verhaal leek te worden over een oude man en zijn hartstochtelijke liefde voor de vrouw van zijn collega en vriend, verandert gaandeweg in een roman waarin het lot en de liefdes van een aantal mensen op wonderlijke wijze met elkaar verbonden zijn. Daarbij spelen vroegere onlusten en de jongste burgeroorlog een niet onbelangrijke rol. Op het moment dat Elias zijn verhaal aan de Engelse psychiater Adrian Lockheart vertelt is die laatste oorlog al een paar jaar voorbij, maar de gevolgen zijn zijn er - hoewel niet altijd direct zichtbaar - nog steeds aanwezig.
In Sierra Leone (en andere Afrikaanse landen) zijn gesprekstherapieën onbekend en in de ogen van veel inwoners nutteloos. Naar de dokter ga je voor een pilletje en voor de rest is het opkrabbelen en weer door gaan met leven. Adrian heeft het dan ook niet erg druk, in tegenstelling tot de chirurg Kai, met wie hij later bevriend raakt.
De in Sierra Leone geboren en getogen Kai lijdt aan slapeloosheid en heeft zijn eigen nachtmerries waarover hij niet wil praten. Tot slot is daar Mamakay, een energieke, vrijgevochten vrouw op wie Adrian verliefd wordt. Adrian is dan nog getrouwd, maar zijn keuze om een periode in het buitenland te werken had vooral te maken met zijn saaie en voorspelbare huwelijk. Ook Mamakay is haar grote liefde in de oorlog uit het oog verloren, maar worstelt daarnaast met vragen als: hoe is het mogelijk dat haar vader in al die jaren van onlusten en onderdrukking een glansrijke carrière heeft kunnen opbouwen? Waarom is zij niet opgepakt tijdens de opstanden op de universiteit en haar mede studenten wel? Het zijn in een land waar loyaliteit het verschil tussen leven en dood kan betekenen moeilijke vragen waarop geen gemakkelijke antwoorden bestaan.

Het was niet de geschiedenis van Elias Cole die mij het meest raakte al had ik eerst nog wel enige compassie met hem en begreep ik dat zijn herinneringen zijn versie van de waarheid was. Herinneringen die misschien verdraaid werden om zijn eigen rol in het verhaal te verantwoorden. Maar dat
gekonkel maakte hem er niet sympathieker op. Nee, een brok in mijn keel kreeg ik bij de verhalen van Kai, Mamakay en de oude Agnes, een van Adrians' weinige patiënten voor wie de oorlog nooit voorbij zal zijn zolang haar schoonzoon in haar nabijheid is. En wat had ik met Kai te doen toen hij Adrian en Mamakay samen zag. Het einde vond ik erg heftig, ook  verschrikkelijk.

Het is knap hoe Aminatta Forna je afwisselend verrast of juist heel onopgemerkt meeneemt in de ontdekking van de verbindingen tussen de personages. Ook wijst ze meerdere malen op de verschillen in de Europese en Afrikaanse cultuur en wat dat betekent voor het omgaan met verdriet, depressies en andere mentale problemen. Maar het knapst vind ik dat ze de beklemming van de oorlog en de grote stilte daarna door haar subtiele taalgebruik werkelijk laat voelen zonder het heel expliciet te beschrijven. Zo dringt langzaam het pijnlijke besef door dat een oorlog jaren later voor velen nog diepe sporen achterlaat.


 

Janneke







cover fantoompijn


aminatta forna

Aminatta Forna


BBC World Service interview met Aminatte Forna


Aleid van Eekelen-Benders en Marijke Versluys over vertaling eerste alinea


Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 31/03/12  janneke