Hanaan as-Sjaikh:
Vrouwen tussen hemel en zand
en
Het verhaal van Zahra
Een verslag van twee boeken van dezelfde schrijfster. Beide boeken had ik tegelijk uit de bibliotheek gehaald en achter elkaar gelezen. Eigenlijk had ik literair gezien iets meer van het eerste boek verwacht vanwege de kritieken die op het boek stonden ".. beslist een van de beste romans die ooit in het Arabisch zijn geschreven..." NRC Handelsblad over Vrouwen tussen hemel en zand. Op de achterkant staat het volgende:
"Vrouwen tussen hemel en zand laat zien hoe vrouwen - onderdrukt, gemanipuleerd en seksueel misbruikt - zich staande houden in een door bekrompen wetten beheerste Arabische golfstaat. Hanaan as-Shaikh, die met eerder werk opschudding veroorzaakte omdat zij geen blad voor de mond neemt, beschrijft het leven van vier vrouwen, die elk hun eigen manier vinden om met de realiteit om te gaan."
Vrouwen tussen hemel en zand vertelt de verhalen van vier vrouwen in een niet nader genoemd arabisch land met bekrompen wetten en gewoontes inzake vrouwen. De vrouwen komen overigens zijdelings in elkaars verhalen voor.
Het eerste verhaal gaat over een intellectuele vrouw (Soha) uit Libanon die zich niet kan vinden in de cultuur en de gebruiken en noodgedwongen thuis zit. Ze mist intellectuele uitdaging en heeft op vele manieren geprobeerd toch een bevredigend bestaan te leiden, maar het lukt haar niet. Uiteindelijk gaat ze terug, terwijl haar man nog in het land blijft werken.
Het tweede verhaal vertelt over een traditioneel opgevoede vrouw
(Tamr), die haar eigen weg bevecht en zich de tradities weet te ontworstelen zonder ermee te breken.De derde vrouw is een amerikaanse (Suzanne), die haar eigen vrijheid pas vindt in dit voor vrouwen zo bekrompen land. Heel bijzonder, juist omdat je dat niet verwacht.
Het laatste verhaal gaat over een schatrijke vrouw (Noer) uit het land zelf. Ik vraag me na het lezen van dit laatste hoofdstuk wel af of Noer's persoonlijkheid misvormd is door de situatie waarin ze is opgegroeid of zou ze anders ook zo dom en egocentrisch zijn? Ik ergerde me aan haar, omdat ik denk dat als zij zich minder dom en egocentrisch gedroeg, ze ook haar vrijheid zou hebben behouden.
De vorm vind ik wel goed, maar de schrijfstijl niet. Misschien komt dat door de vertaling? Ik vond het in ieder geval lang niet zo boeiend en mooi geschreven als Het verhaal van Zahra, welke ik er direct na las. Ik las dit tweede boek dus met een negatieve verwachting, maar ik ben getroffen door 'haar' verhaal en genoot van de mooie verwoording van gedachten en gevoelens.
Het verhaal van Zahra gaat over een Libanese vrouw die als meisje getraumatiseerd geraakt is. Ze wordt als meisje gedwongen met haar moeder mee te spelen om haar sterk agressieve vader niet achter de minnaar van haar moeder te weten laten komen. Ze heeft erge last van pukkels op haar lichaam die ze telkens openkrabt. Ze beschouwt zichzelf onder andere hierdoor als lelijk. Wel is ze goed op school en (vanwege haar dreigende vader) een zeer voorbeeldig meisje qua gedrag. De angst leidt er toe dat een man misbruik van haar kan maken. Terwijl hij haar paait met praat over platonische liefde neemt hij haar mee naar een garage om seks te hebben. Zij wordt ontmaagd, geniet er niet van, en realiseert zich vanaf deze eerste keer dat hij geen intenties heeft om haar te trouwen. Tot twee keer toe raakt ze zwanger van hem en tot twee keer toe laat ze zich aborteren. De angst en de trauma's die hierdoor ontstaan hebben effect op de rest van haar leven. Ik wil niet verder beschrijven wat er in de rest van het verhaal gebeurt, omdat ik dan teveel zou verklappen (denk ik).
Ik vind het een erg mooi boek, omdat ondanks haar vreemde en soms domme gedrag, er toch (uiteindelijk) een heleboel achter blijkt te zitten. Ze is een intelligente vrouw die door de omstandigheden iedere keer weer 'te pakken wordt genomen.' Ook wordt de oorlogssituatie in Beiroet beschreven, iets waarover ik tot nu toe alleen af en toe iets in een film over gezien heb. Ik ben te jong om het destijds bewust in het nieuws te hebben gezien en nu hoor je bijna niets meer over de situatie in Libanon.
Het is geen 'zielig' boek, zoals ik sommige boeken over vrouwen uit die regio vindt. Ze is natuurlijk wel 'slachtoffer', maar het is geen klaagverhaal. Het is meer een verhaal over ontdekking, denk ik. Ik zou het wel aanraden om op te pakken als je eens iets anders wilt lezen.
-
Interview met de schrijfster op de NOVIB website n.a.v. haar boek "Alleen in Londen"
Laatste keer bijgewerkt: 28/12/04 Eisjen
