G. Tomasi di Lampedusa: De tijgerkat


Guiseppe Tomasi, de laatste prins van Lampedusa (1896-1957) heeft slechts ťťn boek geschreven. Deze klassieker van de Itliaanse literatuur, nu in een nieuwe vertaling bij Atheneum - Polak & van Gennep uitgegeven.

Een schitterende historische roman die zich afspeelt op SiciliŽ als er in 1860 een eind komt aan de macht van het Huis van Bourbon en de burgerij onder aanvoering van Garibaldi de macht overneemt. 

Politiek van meer dan honderd jaar oud, maar vandaag direct toepasbaar. Wat te denken van Tancredi, de neef van de prins van Salina die de situatie naar zijn hand zet. Een intelligente jongeman met:

(...) het vermogen zich snel aan te passen, de mondaine scherpzinnigheid, de aangeboren kunst van het nuanceren, die hem in staat stelde om de demagogische taal te spreken die in de mode was en tegelijkertijd toch tegenover ingewijden te laten doorschemeren dat het om een tijdverdrijf ging....(...)

Wanneer deze geboren politicus en getogen edelman de prins laat weten dat hij zich bij de republikeinen aan wil sluiten en de prins vindt dat zij aan de kant van de koning horen te staan, dan antwoord deze opportunist:

"Als wij er niet bij zijn, zorgen zij voor een republiek. Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles anders worden".

Dat past toch bij elke politicus? Doe net alsof je vooraan op de barricaden staat voor de meest revolutionaire veranderingen (een eind aan de regentenpolitiek) en zit je eenmaal in je torentje, of achter het gewenste ministersbureau dan worden de tijden weer als vanouds. 

De prins van Salina ziet aan het eind van zijn leven het verleden en de toekomst als volgt:

"De rijkdom was in de vele eeuwen van haar bestaan omgezet in ornament, weelde, genoegens: louter hierin. De afschaffing van de feodale rechten had niet alleen aan de priviliges een eind gemaakt, maar tegelijk ook aan de plichten. De rijkdom had, als oude wijn, onderin het vat de droesem achtergelaten van de hebzucht, van de goede zorgen, van de voorzichtigheid ook, zodat alleen de gloed en de kleur bewaard waren gebleven. En op deze manier hief ze tenslotte zichzelf op: deze rijkdom, die haar bestemming had bereikt, bestond nog slechts uit etherische oliŽn, en net als ethirische oliŽn vervluchtigde zij in hoog tempo."

Hij is zich bewust van wat is en van wat gaat verdwijnen. Bewust ook dat je geld nodig hebt om de revolutie naar je hand te zetten om te zorgen dat alles blijft zoals het is. En als dat geld vervluchtigd is, dan is er slechts ťťn oplossing. Je geeft je neef toestemming om te trouwen met de bloedmooie dochter van de steenrijke, maar hoogst onbeschaafde burgemeester. Daarbij ga je volkomen voorbij aan het geluk van je dochter, die smoorverliefd is op haar neef. Die neef vindt overigens het naÔve kind wel elegant en uiterst beschaafd, maar heeft veel liever primitief vuur in zijn handen. Een vuur dat ook nog eens voor "boekhoudkundige opwinding" kan zorgen. 

Als de huis-jezuÔet en privť biechtvader voorzichtig probeert aan te geven dat hiermee misschien een verkeerd pad wordt ingeslagen reageert de prins met:

"We zijn niet blind, beste pater, we zijn slechts mensen. We leven in een werkelijkheid die in beweging is en waaaraan wij ons proberen aan te passen zoals algen meebuigen met de stromingen van de zee."

Van een gewoon mens zou gezegd worden "die waait met elke wind mee", maar in deze bewoordingen wordt en blijft het allemaal een nobele zaak. En als je je dan met het steenrijke, maar onbeschaafde volk inlaat dan kom je o.a. in de volgende, banale, maar uiterst wezenlijke conflict situatie. De prins denkt dat hij zich aan het volk moet aanpassen en de burgerman denkt zich aan te kunnen passen aan de adel. Voor de eerste maaltijd met de vader van de bruid heeft de prins, 'om de gast niet in verlegenheid te brengen', zich niet in avondkleding gestoken. De vader van de bruid heeft echter zijn beste beentje voor gezet. 

"Maar nu, gevoelig als hij was voor symbolen en voortekenen, ontwaarde hij in die witte das en die twee zwarte panden die de trap van zijn huis opkwamen de revolutie zelf. Hij, de prins, was niet langer de rijkste grondbezitter van Donnafugata, en daar kwam nu nog eens bij dat hij zich gedwongen zag een gast die zich op goede gronden in avondkledij had gestoken, te ontvangen in tenue de ville."

Prachtig in alle banaliteit. Een dergelijke eenvoudige scene beschrijft een omwenteling. Toevoer van vers bloed in oude geslachten om via 'nivellering van de standen' te komen tot nieuwe rijken en oude machtigen. Via "kortstondig vleselijk geluk" financiŽle zekerheid. 

Niet alleen weet Di Lampedusa dergelijke sociale en politieke situaties in fantastische beschrijvingen weer te geven, ook SiciliŽ gaat voor je ogen leven alsof je naar een schitterende natuur-documentaire zit te kijken. Anthonie Kee, die het boek vertaalde, weet een mediterraan Nederlands te creŽren dat je niet voor mogelijk had gehouden.  

Een boek dat in geen enkele koffer richting ItaliŽ mag ontbreken. Ten eerste om het land en de mensen nader te komen, maar ook om te beseffen dat tijden misschien veranderen, maar drijfveren altijd en overal het zelfde blijven. 


Eisjen

 


Guiseppi Tomasi di Lampedusa Italian author, Duke of Palma, and Prince of Lampedusa, best remembered for the novel IL GATTOPARDO (The Leopard, 1958, filmed in 1963), sometimes compared to Margaret Mitchell's Gone with the Wind or to Marcel Proust's Remembrance of Things Past.

Two major Italian publishers originally rejected The Leopard. In 1958, a year after the death of the author, it was accepted for publication by the firm of Giangiacomo Feltrinelli, which had earlier discovered and published Boris Pasternak's Doctor Zhivago. Although The Leopard elicited contrasting responses, it became an instant best seller. It was praised for its poetic treatment of the human condition. Litweb.net

SiciliŽ 
Het eiland Lampedusa is het zuidelijkste puntje van ItaliŽ en behoort samen met Linosa en Lampione tot de Pelagische eilanden. De ten westen van SiciliŽ gelegen Egadische eilanden (Favignana, Lťvanzo en Marettimo) zijn restanten van de Noord-Italiaanse bergketen. De Eolische of Liparische eilanden bestaan uit LŪpari, Salina, Vulcano (een nog werkende vulkaan), Alicudi, Filicudi, Panarea en Strůmboli (ook een nog werkende vulkaan). Ten noorden van Palermo ligt nog het eiland ŕstica en ten zuidwesten van SiciliŽ ligt PantellarŪa. 

Afbeelding:Sicilia-kaart.png
Klik op de kaart voor meer informatie over SiciliŽ 

Een Gattopardo (tijgerkat) rondreis over SiciliŽ, over de wegen en langs de gebouwen uit het boek. (Italiaanse website) 

Il Gattopardo - The Leopard 
Film uit 1963, geregisseerd door Visconti en met Burt Lancaster, Alain Delon en Claudia Cardinale in de hoofdrollen

 

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 15/07/05  Eisjen

Terug naar top pagina