Het experiment om met zijn vieren een recensie boek te bespreken is wat
ons betreft geslaagd. Omdat we alle 4 zo'n uitgesproken mening hebben zijn
onze verslagen over dit boek gewoon achter elkaar geplakt. Marjo, Fleur,
Ina en Jacq.
Marjo over St Juttemis:
Sint-Juttemis, de dag die nooit zal komen. Maar "nooit bestaat niet", zegt
Sasja, vriend van Christophe. Over Christophe en zijn band met Sasja, die
tot over de dood heen reikt, gaat dit boek.
Drie vrouwen zitten met elkaar opgescheept als een man naar Nieuw-Zeeland
vertrekt: Margot, zijn vrouw, Sophia, zijn 82-jarige moeder, die verzorging nodig heeft en Liza, zijn 15-jarige dochter uit een eerder
huwelijk. De onderlinge verstandhouding staat op scherp, vooral nu het ook
nog eens zo'n hete zomer is.
Een telefoontje brengt slecht nieuws: een man is in een soort coma opgenomen in een psychiatrische inrichting in Parijs, nadat hij een voor
hem onbekende man zonder reden aangevallen heeft en daarna zijn eigen polsen heeft doorgesneden. Is het Christophe, Margots vriendje, haar
maatje, haar "naaste naaste", zoals ze hem zelf noemt? Of is het iemand die op hem lijkt? Margot houdt zich aan deze strohalm vast, als ze zich
gedwongen ziet naar Parijs te rijden.
Noodgedwongen en tegen hun zin neemt ze Sophia en Liza mee.
In Parijs, dat ook zindert onder de hete augustuszon, trekken ze in het kleine appartement van Christophe, waar ze elkaar op de lip
zitten. Natuurlijk is de man in "coma" Christophe, men vraagt Margot te
blijven. Zijn toestand is een kreet om hulp, zegt de psychiater, hij verkeert in
een enorme stress-situatie waar hij in z'n eentje niet meer uitkomt. Hij
heeft zich in zichzelf teruggetrokken.
Pogingen om schoonmoeder en stiefdochter naar huis te sturen stranden, onder andere omdat Sophia duidelijk tekenen van dementie begint te
vertonen. Liza gaat haar eigen gang, laat zich niets zeggen en is niet betrouwbaar als het erop aankomt op haar oma te passen. Michel is de grote
afwezige, zelfs de telefoon neemt hij nauwelijks op. In haar eentje probeert Margot het beste te maken van de situatie, hoezeer het haar ook
tegenstaat. Ze bezoekt haar jeugdvriendje, en doet het huishouden, terwijl
ze zich steeds afvraagt hoe het zover heeft kunnen komen met die vrolijke
charmeur.
Jeugdherinneringen komen boven, van de jeugd die ze samen met Christophe
beleefde, die altijd al een tegendraads jongetje was, wiens "lust en leven
het was om verwarring te zaaien in het kamp van de vijand".
Ze herinnert zich de praatjes van haar moeder, die beweerde dat het mogelijk was om te beschikken over alle karaktertrekken die je maar
wilde omdat die immers van 'de grote hoop' kwamen. Ze hoort weer de discussies
met Sasja, de vriend, die stelde dat "de Rede een muur had opgetrokken tussen het mogelijke en het onmogelijke.. Begrijp je dan niet waarom die
muur daar staat? Omdat de waarheid die daarachter ligt wilder en vreemder
is dan de Rede met zijn mechanische regeltjes kan bevatten. Hij kan het niet bevatten en daarom mag niemand erbij komen. Vandaar die muur."
"hoor je dat, Margot?" had Christophe gezegd, " "het is heel goed mogelijk
om op twee plaatsen tegelijk te zijn. Het is goed mogelijk om een ander mens te zijn. We kunnen een nieuw mens worden. En ik weet precies
wanneer! Met Sint-Juttemis zal dat wonder zich voltrekken!"
Sasja komt om bij een auto-ongeluk, als hij samen met Christophe het noodlot uitdaagt, racend over smalle wegen. Christophe overleeft.
Gaandeweg beseft Margot dat zij Christophe helemaal niet kent, de uiterlijke schijn had haar misleid. De onderlinge spanningen in een
bekrompen flatje, met een rebelse stiefdochter en een dementerende
schoonmoeder, de hitte, haar wankele huwelijk, haar eigen jeugdtrauma's,
de zorgen om Christophe, is het vreemd dat zij overspannen dreigt te raken
en herinneringen beleeft die de hare niet zijn? Maar waardoor wel een heleboel duidelijk wordt..
Naarmate ze meer te weten komt over de jaren na Sasja's dood en de reactie
van haar naaste naaste daarop, krijgt ze ook meer inzicht in haar eigen
leven. Ook de relatie tussen de drie vrouwen wordt beter. En dan komt het
telefoontje van de psychiatrische inrichting.
Het is een boek dat je niet meer weglegt, als je eenmaal door de eerste verwarring van al die personages heen bent. Het is geen whodunnit, maar
een speurtocht naar het waarom van Christophes daad. Door het hele boek stijgt de spanning, neemt weer af, en zwelt weer aan tot de dramatische
ontknoping.
Stahlie duikt diep in de personages, ze laat zien hoe de onderlinge spanningen tussen de drie vrouwen kunnen veranderen in
saamhorigheid. Droge humor ontbreekt niet, het is een genot dit boek te lezen. Maar dan
de ontknoping. De spanning is enorm, en het boek is bijna uit, er moet iets gebeuren..en dan..tja, niets is onmogelijk!
Fleur over Sint Juttemis:
Als lezer wil je in de eerste plaats vermaakt worden. Je wilt dat de schrijver je aandacht vastgrijpt en je meesleurt in het verhaal, de stijl
en de gedachten wereld waar je pas weer los gelaten wordt bij het laatste
woord van het boek. En niet dat je na 64 bladzijden het boek wilt wegleggen, en denkt van moet dat nou, HALLO, ik ben als lezer niet
achterlijk hoor, waarom steeds alles herhalen en er een dramatisch dik boek van maken. De twijfel of ik als lezer uiteindelijk achterlijk ben of
niet heeft mij uiteindelijk door de rest van Sint Juttemis doen ploeteren.
De vier belangrijkste thema's die ik in dit verhaal gevonden heb zijn:
- Het in de ban zijn van de verschillende hoofdpersonen. 2
- De gelijkenissen tussen Michel en Christophe.
- De verschillende bewustzijnniveau's
- Het naar elkaar groeien van de vrouwen als drie-eenheid.
1. In de ban.
Margot, de hoofdpersoon uit Sint Juttemis. Wordt tijdens het verhaal uit
de ban gehaald (door zichzelf) door dat ze Christophe vertelt over haar woeste avontuur op haar 16de. Margot ziet ook de anderen uit hun ban
geraken. Auguste Renoir, die door het pakslaag van Christophe loskwam uit
zijn eigen zekerheden( het trainen van massa's spieren zonder kracht) Nathalie Dufrègnes ban was gebroken waar Margot achterkwam door het lezen
van de briefkaart van Nathalie aan Christophe. Lisa's ban is uiteindelijk
gebroken en ook Sophia's ban, de ban die ze 60 jaar had standgehouden, door haar twee omgekomen zoontjes levend te houden in haar gedachten, was
verbroken.
2.Gelijkenis tussen Michel en Christophe.
Komt tot de ontdekking dat ze haar naaste naaste eigenlijk helemaal niet
zo goed kent als zij dacht. Dit geld ook voor de relatie die ze heeft met
haar man. Christophe zegt uiteindelijk dat Michel en hij veel op elkaar lijken. En op het moment dat Michel naar Parijs vliegt, een plaats waar
hij eigenlijk niet hoort te zijn, zal ook Christophe wegvliegen.
3. De verschillende bewustzijn niveaus
Margot is bang om zichzelf te verliezen in dagdromen die slecht kunnen aflopen. Toch denkt ze op die manier de raadsels rond Christophe op te
lossen tijdens en na haar eigen bevrijding. Beiden levens spelen zich af
op een ander niveau, grotendeels bewust. Margot, al dagdromend, waar ze zichzelf kwijtraakt en waarbij ze vergeet waar ze is en wat ze doet en
Christophe in zijn zelf geraakte coma.
4. Het naar elkaar groeien van de vrouwen als drie-eenheid.
De onderlinge band tussen deze vrouwen groeit tijdens het verhaal tot een
perfecte driehoek.
Het boek is geschreven in verschillende tempo's. Stahlie kan een scène goed opbouwen zodat je het liefst als een sneltrein door het boek wilt
razen om te lezen hoe het afloopt. Op volgende momenten zakt het verhaal in
omdat ze het een en ander wil uitleggen en daarmee verdwaalt naar allerlei
zijkamertjes en hersenspinsels. Wat ophoudt is de vele herhalingen. Ze doet erg haar best om begrepen te worden. Clou na clou worden steeds weer
aangereikt en herkauwt. Het einde is logisch onlogisch, anders zou het niet in het genre literatuur passen. Al met al zal het duren tot
Sint Juttemis voordat ik deze Stahlie weer zal lezen.
Ina over Sint Juttemis:
Stahlie schrijft prachtig, boeiend. Ze heeft weinig met muziek. Iemand die comateus is, zal vast veel aan
muziek hebben, moet een redacteur ingefluisterd hebben. Dat ontloopt Stahlie door Cricri geen CD's te laten hebben. Een hoofdpersoon die aan de
klok moet zien of Bach te horen is of iets uit de twintigste eeuw is ook
wel komisch ;-) -Dat einde?! Moest dat nu zo? Ik had het gevoel als lezer
nog een verklaring tegoed te hebben. Of was het plaatje al compleet?
Ik vond de hoofdpersoon veel ouder dan 34. Kwam dat door het huwelijk met een
8 jaar oudere man?
Is het bovennatuurlijke nu een kunstgreep, of zou Stahlie de compositie al klaar hebben liggen? Ik kan me uit haar andere
boeken dit soort scenes niet herinneren.
Prachtig boek ook als je Parijs beetje of beetje boel kent.
Fraaie verhaallijn Piet en Olivier en broers aan de overkant.
J@cq over Sint Juttemis:
Ik vond Sint Juttemis een prachtig boek. Stahlie beschrijft alles zeer beeldend, zodanig dat ik de beklemmende warmte in Parijs letterlijk kon
voelen. Ik werd echt meegesleept door haar verteltrant en wilde het boek
niet meer wegleggen totdat ik het uit had.
Toen Margot haar hallucinaties kreeg, vond ik dat in eerste instantie een
beetje een teleurstelling. Een makkelijke manier om naar een oplossing toe
te werken en bovendien moeten wij als lezers maar geloven dat haar hallucinaties de werkelijkheid weerspiegelen. Naderhand vond ik het wel
acceptabel en past het in haar strak geconstrueerde theorie tussen werkelijkheid en de niet grijpbare werkelijkheid (verbeelding). Symboliek
is haar ook niet vreemd: bijvoorbeeld die muur tussen de gevangenis en de
psychiatrische inrichting beschrijft ze niet voor niets zo uit ten treure.
Het geeft volgens mij echt een grens aan tussen de reële en irreële wereld. De muur die door de "rede" is opgetrokken.
Ik vind het wel een ingewikkeld boek, dat ik zeker nog eens wil herlezen.
Die discussie tussen Sasja en Christophe is eigenlijk de kern van het boek. Maar ik moet jullie zeggen dat ik dit nog niet helemaal vat. Hebben
jullie het idee dat je de roman tot in de kern begrijpt?
Ik heb ooit de Lijfarts besproken met mijn literatuurgroepje: Over de thematiek die Stahlie gebruikt is toen gezegd:
Kennis van details en getallen moeten houvast geven in de chaotische werkelijkheid, maar meestal lukt dit niet. In St. Juttemis probeert Margot
natuurlijk greep te krijgen op de gebeurtenissen rond Christophe door zich
vast te bijten in allerlei feiten die zich hebben afgespeeld in zijn leven
voor zijn coma. Uiteindelijk komt ze hier niet verder mee. De hallucinaties brengen als het ware uitkomst.
Pleidooi voor het onlogische van de wereld, toekomst is nooit te voorspellen, er gebeurt toch steeds weer iets anders dan je
verwacht/gepland had.
Personages vertrouwen sterk op hun verbeelding. Dit zou op de hallucinaties van Margot kunnen slaan.
Zielsverwantschap speelt een belangrijke rol. Dat kun je zien tussen Margot en Christophe, vooral dat gebruik van "naaste naaste"
versterkt dat nog eens.
De boeken spelen zich vaak in het zuiden en in de zomer af. Voor St. Juttemis gaat dit natuurlijk op.
Stahlie heeft zelf gezegd in een interview (NRC, 1996) dat ze een levensvisie heeft waarin ze geloofd dat het lot van het leven genereus is
(daardoor lopen haar boeken goed af). En dat kun je in dit boek wel weer
sterk aantreffen. De drie vrouwen groeien naar elkaar toe in de loop van
het boek. En iedereen raakt door de gebeurtenissen uit de ban.
V
E
R
K
L
A
P
P
E
R
Zelfs de zelfmoord van Christophe is in dit boek niet negatief omdat ze hem min of
meer laat wegvliegen.
Ten opzichte van de Lijfarts vind ik dit boek strakker gecomponeerd. Alles
speelt zich in een kort tijdsbestek af, veel in de flat van Christophe en
in Parijs. Alles heel geconcentreerd en dat vond ik er wel mooi aan.
