Maria Stahlie: St. Juttemis


Het experiment om met zijn vieren een recensie boek te bespreken is wat ons betreft geslaagd. Omdat we alle 4 zo'n uitgesproken mening hebben zijn onze verslagen over dit boek gewoon achter elkaar geplakt. Marjo, Fleur, Ina en Jacq.

Marjo over St Juttemis:
Sint-Juttemis, de dag die nooit zal komen. Maar "nooit bestaat niet", zegt Sasja, vriend van Christophe. Over Christophe en zijn band met Sasja, die tot over de dood heen reikt, gaat dit boek.

Drie vrouwen zitten met elkaar opgescheept als een man naar Nieuw-Zeeland vertrekt: Margot, zijn vrouw, Sophia, zijn 82-jarige moeder, die verzorging nodig heeft en Liza, zijn 15-jarige dochter uit een eerder huwelijk. De onderlinge verstandhouding staat op scherp, vooral nu het ook nog eens zo'n hete zomer is.

Een telefoontje brengt slecht nieuws: een man is in een soort coma opgenomen in een psychiatrische inrichting in Parijs, nadat hij een voor hem onbekende man zonder reden aangevallen heeft en daarna zijn eigen polsen heeft doorgesneden. Is het Christophe, Margots vriendje, haar maatje, haar "naaste naaste", zoals ze hem zelf noemt? Of is het iemand die op hem lijkt? Margot houdt zich aan deze strohalm vast, als ze zich gedwongen ziet naar Parijs te rijden.

Noodgedwongen en tegen hun zin neemt ze Sophia en Liza mee.

In Parijs, dat ook zindert onder de hete augustuszon, trekken ze in het kleine appartement van Christophe, waar ze elkaar op de lip zitten. Natuurlijk is de man in "coma" Christophe, men vraagt Margot te blijven. Zijn toestand is een kreet om hulp, zegt de psychiater, hij verkeert in een enorme stress-situatie waar hij in z'n eentje niet meer uitkomt. Hij heeft zich in zichzelf teruggetrokken.

Pogingen om schoonmoeder en stiefdochter naar huis te sturen stranden, onder andere omdat Sophia duidelijk tekenen van dementie begint te vertonen. Liza gaat haar eigen gang, laat zich niets zeggen en is niet betrouwbaar als het erop aankomt op haar oma te passen. Michel is de grote afwezige, zelfs de telefoon neemt hij nauwelijks op. In haar eentje probeert Margot het beste te maken van de situatie, hoezeer het haar ook tegenstaat. Ze bezoekt haar jeugdvriendje, en doet het huishouden, terwijl ze zich steeds afvraagt hoe het zover heeft kunnen komen met die vrolijke charmeur.

Jeugdherinneringen komen boven, van de jeugd die ze samen met Christophe beleefde, die altijd al een tegendraads jongetje was, wiens "lust en leven het was om verwarring te zaaien in het kamp van de vijand".

Ze herinnert zich de praatjes van haar moeder, die beweerde dat het mogelijk was om te beschikken over alle karaktertrekken die je maar wilde omdat die immers van 'de grote hoop' kwamen. Ze hoort weer de discussies met Sasja, de vriend, die stelde dat "de Rede een muur had opgetrokken tussen het mogelijke en het onmogelijke.. Begrijp je dan niet waarom die muur daar staat? Omdat de waarheid die daarachter ligt wilder en vreemder is dan de Rede met zijn mechanische regeltjes kan bevatten. Hij kan het niet bevatten en daarom mag niemand erbij komen. Vandaar die muur."

"hoor je dat, Margot?" had Christophe gezegd, " "het is heel goed mogelijk om op twee plaatsen tegelijk te zijn. Het is goed mogelijk om een ander mens te zijn. We kunnen een nieuw mens worden. En ik weet precies wanneer! Met Sint-Juttemis zal dat wonder zich voltrekken!"

Sasja komt om bij een auto-ongeluk, als hij samen met Christophe het noodlot uitdaagt, racend over smalle wegen. Christophe overleeft.

Gaandeweg beseft Margot dat zij Christophe helemaal niet kent, de uiterlijke schijn had haar misleid. De onderlinge spanningen in een bekrompen flatje, met een rebelse stiefdochter en een dementerende schoonmoeder, de hitte, haar wankele huwelijk, haar eigen jeugdtrauma's, de zorgen om Christophe, is het vreemd dat zij overspannen dreigt te raken en herinneringen beleeft die de hare niet zijn? Maar waardoor wel een heleboel duidelijk wordt..

Naarmate ze meer te weten komt over de jaren na Sasja's dood en de reactie van haar naaste naaste daarop, krijgt ze ook meer inzicht in haar eigen leven. Ook de relatie tussen de drie vrouwen wordt beter. En dan komt het telefoontje van de psychiatrische inrichting.

Het is een boek dat je niet meer weglegt, als je eenmaal door de eerste verwarring van al die personages heen bent. Het is geen whodunnit, maar een speurtocht naar het waarom van Christophes daad. Door het hele boek stijgt de spanning, neemt weer af, en zwelt weer aan tot de dramatische ontknoping.

Stahlie duikt diep in de personages, ze laat zien hoe de onderlinge spanningen tussen de drie vrouwen kunnen veranderen in saamhorigheid. Droge humor ontbreekt niet, het is een genot dit boek te lezen. Maar dan de ontknoping. De spanning is enorm, en het boek is bijna uit, er moet iets gebeuren..en dan..tja, niets is onmogelijk!


Fleur over Sint Juttemis:
Als lezer wil je in de eerste plaats vermaakt worden. Je wilt dat de schrijver je aandacht vastgrijpt en je meesleurt in het verhaal, de stijl en de gedachten wereld waar je pas weer los gelaten wordt bij het laatste woord van het boek. En niet dat je na 64 bladzijden het boek wilt wegleggen, en denkt van moet dat nou, HALLO, ik ben als lezer niet achterlijk hoor, waarom steeds alles herhalen en er een dramatisch dik boek van maken. De twijfel of ik als lezer uiteindelijk achterlijk ben of niet heeft mij uiteindelijk door de rest van Sint Juttemis doen ploeteren.

De vier belangrijkste thema's die ik in dit verhaal gevonden heb zijn:

  1. Het in de ban zijn van de verschillende hoofdpersonen. 2
  2. De gelijkenissen tussen Michel en Christophe. 
  3. De verschillende bewustzijnniveau's 
  4. Het naar elkaar groeien van de vrouwen als drie-eenheid.

1. In de ban.

Margot, de hoofdpersoon uit Sint Juttemis. Wordt tijdens het verhaal uit de ban gehaald (door zichzelf) door dat ze Christophe vertelt over haar woeste avontuur op haar 16de. Margot ziet ook de anderen uit hun ban geraken. Auguste Renoir, die door het pakslaag van Christophe loskwam uit zijn eigen zekerheden( het trainen van massa's spieren zonder kracht) Nathalie Dufrègnes ban was gebroken waar Margot achterkwam door het lezen van de briefkaart van Nathalie aan Christophe. Lisa's ban is uiteindelijk gebroken en ook Sophia's ban, de ban die ze 60 jaar had standgehouden, door haar twee omgekomen zoontjes levend te houden in haar gedachten, was verbroken.

2.Gelijkenis tussen Michel en Christophe.
Komt tot de ontdekking dat ze haar naaste naaste eigenlijk helemaal niet zo goed kent als zij dacht. Dit geld ook voor de relatie die ze heeft met haar man. Christophe zegt uiteindelijk dat Michel en hij veel op elkaar lijken. En op het moment dat Michel naar Parijs vliegt, een plaats waar hij eigenlijk niet hoort te zijn, zal ook Christophe wegvliegen.

3. De verschillende bewustzijn niveaus
Margot is bang om zichzelf te verliezen in dagdromen die slecht kunnen aflopen. Toch denkt ze op die manier de raadsels rond Christophe op te lossen tijdens en na haar eigen bevrijding. Beiden levens spelen zich af op een ander niveau, grotendeels bewust. Margot, al dagdromend, waar ze zichzelf kwijtraakt en waarbij ze vergeet waar ze is en wat ze doet en Christophe in zijn zelf geraakte coma.

4. Het naar elkaar groeien van de vrouwen als drie-eenheid.
De onderlinge band tussen deze vrouwen groeit tijdens het verhaal tot een perfecte driehoek.

Het boek is geschreven in verschillende tempo's. Stahlie kan een scène goed opbouwen zodat je het liefst als een sneltrein door het boek wilt razen om te lezen hoe het afloopt. Op volgende momenten zakt het verhaal in omdat ze het een en ander wil uitleggen en daarmee verdwaalt naar allerlei zijkamertjes en hersenspinsels. Wat ophoudt is de vele herhalingen. Ze doet erg haar best om begrepen te worden. Clou na clou worden steeds weer aangereikt en herkauwt. Het einde is logisch onlogisch, anders zou het niet in het genre literatuur passen. Al met al zal het duren tot Sint Juttemis voordat ik deze Stahlie weer zal lezen.

Ina over Sint Juttemis:
Stahlie schrijft prachtig, boeiend. Ze heeft weinig met muziek. Iemand die comateus is, zal vast veel aan muziek hebben, moet een redacteur ingefluisterd hebben. Dat ontloopt Stahlie door Cricri geen CD's te laten hebben. Een hoofdpersoon die aan de klok moet zien of Bach te horen is of iets uit de twintigste eeuw is ook wel komisch ;-) -Dat einde?! Moest dat nu zo? Ik had het gevoel als lezer nog een verklaring tegoed te hebben. Of was het plaatje al compleet? 

Ik vond de hoofdpersoon veel ouder dan 34. Kwam dat door het huwelijk met een 8 jaar oudere man? 

Is het bovennatuurlijke nu een kunstgreep, of zou Stahlie de compositie al klaar hebben liggen? Ik kan me uit haar andere boeken dit soort scenes niet herinneren. 

Prachtig boek ook als je Parijs beetje of beetje boel kent.

Fraaie verhaallijn Piet en Olivier en broers aan de overkant.

J@cq over Sint Juttemis:
Ik vond Sint Juttemis een prachtig boek. Stahlie beschrijft alles zeer beeldend, zodanig dat ik de beklemmende warmte in Parijs letterlijk kon voelen. Ik werd echt meegesleept door haar verteltrant en wilde het boek niet meer wegleggen totdat ik het uit had.

Toen Margot haar hallucinaties kreeg, vond ik dat in eerste instantie een beetje een teleurstelling. Een makkelijke manier om naar een oplossing toe te werken en bovendien moeten wij als lezers maar geloven dat haar hallucinaties de werkelijkheid weerspiegelen. Naderhand vond ik het wel acceptabel en past het in haar strak geconstrueerde theorie tussen werkelijkheid en de niet grijpbare werkelijkheid (verbeelding). Symboliek is haar ook niet vreemd: bijvoorbeeld die muur tussen de gevangenis en de psychiatrische inrichting beschrijft ze niet voor niets zo uit ten treure. Het geeft volgens mij echt een grens aan tussen de reële en irreële wereld. De muur die door de "rede" is opgetrokken.

Ik vind het wel een ingewikkeld boek, dat ik zeker nog eens wil herlezen. Die discussie tussen Sasja en Christophe is eigenlijk de kern van het boek. Maar ik moet jullie zeggen dat ik dit nog niet helemaal vat. Hebben jullie het idee dat je de roman tot in de kern begrijpt? 

Ik heb ooit de Lijfarts besproken met mijn literatuurgroepje: Over de thematiek die Stahlie gebruikt is toen gezegd: Kennis van details en getallen moeten houvast geven in de chaotische werkelijkheid, maar meestal lukt dit niet. In St. Juttemis probeert Margot natuurlijk greep te krijgen op de gebeurtenissen rond Christophe door zich vast te bijten in allerlei feiten die zich hebben afgespeeld in zijn leven voor zijn coma. Uiteindelijk komt ze hier niet verder mee. De hallucinaties brengen als het ware uitkomst. 

Pleidooi voor het onlogische van de wereld, toekomst is nooit te voorspellen, er gebeurt toch steeds weer iets anders dan je verwacht/gepland had.

Personages vertrouwen sterk op hun verbeelding. Dit zou op de hallucinaties van Margot kunnen slaan.

Zielsverwantschap speelt een belangrijke rol. Dat kun je zien tussen Margot en Christophe, vooral dat gebruik van "naaste naaste" versterkt dat nog eens.

De boeken spelen zich vaak in het zuiden en in de zomer af. Voor St. Juttemis gaat dit natuurlijk op.

Stahlie heeft zelf gezegd in een interview (NRC, 1996) dat ze een levensvisie heeft waarin ze geloofd dat het lot van het leven genereus is (daardoor lopen haar boeken goed af). En dat kun je in dit boek wel weer sterk aantreffen. De drie vrouwen groeien naar elkaar toe in de loop van het boek. En iedereen raakt door de gebeurtenissen uit de ban. 

V

E

R

K

L

A

P

P

E

R

 

Zelfs de zelfmoord van Christophe is in dit boek niet negatief omdat ze hem min of meer laat wegvliegen.

Ten opzichte van de Lijfarts vind ik dit boek strakker gecomponeerd. Alles speelt zich in een kort tijdsbestek af, veel in de flat van Christophe en in Parijs. Alles heel geconcentreerd en dat vond ik er wel mooi aan. 




 

 

Maria Stahlie

geboren: 2 juli 1955 te Arnhem 
Werken:

  • Unisono (1987) 
  • Verleden hemel toekomst (1988) 
  • In de geest van de Monadini's (1989) 
  • De sterfzonde, of De ingebeelde dode (1991) 
  • De vlinderplaag (1992) 
  • Het beest met de twee ruggen (1994). genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en de Libris Literatuurprijs
  • Honderd deuren (1996) onderscheiden met de Multatuliprijs
  • Zondagskinderen (1999) 
    Genomineerd voor de Generale Bank Literatuurprijs
  • De Lijfarts (2004)
    Genomineerd voor de Anna Bijnsprijs
  • St. Juttemis (2005)
    Recensie bij 8weekly

 

Sint-Juttemis

Sint Juttemis
Het Groot Woordenboek der Nederlandsche Taal vat de spellingsvarianten samen onder het kopje: Jutmis.  
Jutmis is de naam voor een verzonnen heiligendag: de „mis", de vierdag, het feest van Sint Jut(te). Het woord wordt gebruikt als tijdsbepaling in de toekomst, met de betekenis van: Nooit; nimmer; van zijn leven niet. Overigens: op Sint-juttemis zouden de kalveren op het ijs dansen. In het Duits kent men de uitdrukking: Nimmermehrstag. Het gebruik van de uitdrukking "Met Sint-juttemis" is al oud: dit woordenboek geeft als oudste vermelding 1577 (Kroniek van Roermond).
Meer: Dr. K.A.H.W. Leenders

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 27/03/05  Eisjen

Terug naar top pagina