Fatou Diome: De golven  van de oceaan



"Is het echt waar dat in jullie land de mensen die niet werken toch een salaris van de staat krijgen en dat ze dat geld uit machines in de straat kunnen halen?" Dat is een vraag die mij werd gesteld toen ik in Senegal woonde. Mijn mond viel  helemaal open, toen de persoon in kwestie - een straatventer in Dakar - er aan toevoegde: "Daar wil ik naar toe!"
Verbijsterende gedachten tolden door mijn hoofd. "Ja, wij hebben geldautomaten en ja, er is bijstand, maar hoe kom je op het idee dat dat zomaar voor iedereen zou zijn en waar komt dat sprookje van geldautomaten op straat, waaruit iedereen zonder salaris geld zou kunnen tappen vandaan?"

De achtergrond van dit soort vreemde sprookjes die mensen in ontwikkelingslanden over Europa verzinnen wordt door Fatou Diome in deze spannende roman, die je in één ruk uitleest, uit de doeken gedaan.

Fatou Diome begint in de figuur van Salie met haar eigen verhaal. Ze komt van het eiland Niodior (Senegal):

(...) daar waar de mensen zich al eeuwenlang vast klampen aan een klein stukje aarde. Vastgeplakt als etensresten aan het tandvlees van de Atlantische Oceaan wachten ze gelaten tot de volgende golf hen meesleurt of in leven laat. 

Het eiland  waarvan ze in haar herinnering "de minaret van de moskee verstard door zijn zekerheden" voor zich ziet.

Ze trouwt een Fransman en vertrekt met hem Frankrijk. 

'Maar toen we eenmaal bij hem thuis waren, wierp mijn huid een schaduw over de idylle; zijn familie wilde alleen Sneeuwwitje. Het huwelijk was van korte duur en het leven werd een hel. Eenmaal alleen - omgeven door mijn maskers en niet door de zeven dwergen - en vastbesloten niet met hangende pootjes terug te keren na een mislukking die veel mensen met met een zeker genoegen hadden voorspeld, ging ik koppig door met mijn studie.'

Haar studie financieert ze door te werken als schoonmaakster. 

'Ik moest 'slagen' om de rol te vervullen die bij ons elk kind opgelegd krijgt; fungeren als sociale zekerheid voor de familie. Die verplichting bij te dragen is de zwaarste last waaronder emigranten gebukt gaan. Doordat we echter bovenal hunkeren naar de liefde en de dankbaarheid van degenen die we hebben achtergelaten, wordt iedere gril van hen een wet.'

De gril van haar broertje, Madické, is voetbal. Ze moet voetbalschoenen, voetbalshirts en voetbalposters sturen en voor hem precies bijhouden hoe de voetbalwedstrijden verlopen voor het geval die ene tv op het eiland het niet meer doet.

Met de komst van die ene tv op het eiland, eigendom van een teruggekeerde emigrant worden dromen van rijkdom en roem aangewakkerd. Allemaal willen de jongens naar Frankrijk. En waarom Frankrijk? 

'De tv komt uit Frankrijk. zijn eigenaar, die een notabel van het dorp is geworden, heeft in Frankrijk gewoond. De onderwijzer, een wijs man, heeft een deel van studie in Frankrijk gevolgd. Iedereen die in het land een belangrijke positie inneemt, heeft in Frankrijk gestudeerd. De echtgenotes van onze opeenvolgende presidenten zijn Frans. Om de verkiezingen te winnen reist de Vader-der-natie eerst af naar Frankrijk. Het handjevol Senegalese sporters dat rijk en beroemd is geworden, speelt in Frankrijk. Als trainer van het Senegalese elftal wordt altijd een Fransman gekozen. Zelfs onze voormalige preisident heeft besloten zijn oude dag in Frankrijk door te brengen om langer van het leven te kunnen genieten. De eilanders mogen dan niet weten of op een kaart Peru of Frankrijk wordt aangewezen, dat Frankrijk rijmt op kansrijk weten ze daarentegen maar al te goed.'

Die 'notabele' met zijn tv, vertelt niets over het rondzwerven in de metro, het bedelen en jatten en slechts kunnen overleven met behulp van het Leger des Heils. Ook niet over het vinden van illegale baantjes om aan de kost komen, als hij dan uiteindelijk onderdak in een kraakpand heeft gevonden, Op markten met kratten sjouwen, op bouwplaatsen sloopwerk verrichten en uiteindelijk,  door zijn enorm ontwikkelde spieren een baantje als nachtwaker vinden.

"Want wat voor kwaad school erin om selectief om te gaan met zijn herinneringen, om systematisch allen die herinneringen op te halen waarmee hij voor de dag kon komen en de andere weg te stoppen in het vergeetboek? Nooit liet hij in zijn onstuitbare stroom van verhalen iets doorschemeren van zijn ellendige bestaan in Frankrijk. (...) dat prachtige land en die schitterende stad Parijs, waar zelfs Japanners naar toekomen om alle hoeken en gaten te fotograferen. Er zijn geen armen, want zelfs degenen die geen werk hebben, krijgen een salaris van de staat. Dat noemen ze bijstand. ook al hang je de hele dag voor de tv, toch krijg je een salaris, dat even hoog is als dat van een ingenieur bij ons"

Voor de de jongens van het eiland wordt het enige doel in hun leven voetballer worden. Ze gaan naar de Koran school, voetballen en kijken tv. Hopend dat tijdens hun trainingen of wedstrijden  een voetbalscout van een Franse club hen zal ontdekken. Niet weet wat voor praktijken die er op na _kunnen_  houden. Ze nemen ze mee naar Frankrijk, laten ze een tijd meelopen in een club en wordt er niet snel gepresteerd dan volgt er zoiets als: 

"Luister Kampioen, ik heb genoeg geld in je gestoken en je gaat helemaal niet vooruit. We gaan geen extra kosten meer maken. Je bent me ongeveer tienduizend frank schuldig. Daar zul je voor moeten werken. Je verblijfsvergunning is verlopen en die verlengen, vergeet dat maar. Ik heb een vriend met een vissersboot en daar kun je op werken tot je je schuld hebt afbetaald......

Werkelijk een spannende roman die ik aanbeveel voor de leeslijst, want ik denk dat de grrls hier hele aardige discussies over zouden kunnen ontwikkelen. Helemaal in het kader van de actuele politieke situatie waarin het thema lijkt te worden "aanpassen", wat o.a. de schrijfster heeft gedaan, of  "oprotten". Maar waar ligt onze verantwoording voor de ontwikkeling van al die sprookjes die rondgaan in Afrika over het schatrijke Europa sinds dorpelingen op de meest achtergebleven plekken programma's voorgeschoteld krijgen via de dorps tv die ze gewoonweg niet kunnen begrijpen, of in de juiste context kunnen zien. Al helemaal niet als terugkerende emigranten die sprookjes soms lijken te bewaarheden als ze met hun, onder zware omstandigheden, schamele centen ter plekke de notabele uit kunnen hangen.

Ter afsluiting nog een paar citaten: 

"Als ik over het asfalt loop, herinneren mijn opgesloten voeten zich de vrijheid die ze vroeger hebben gekend, de tedere beroering van het warme zand..."

"In Afrika volgde ik het spoor van het lot, gebaseerd op toeval en eindeloze hoop. In Europa loop ik door de lange tunnel van prestaties, die naar een duidelijk omleind doel leidt. Hier geen toeval, iedere pas voert naar een verwacht resultaat: de mate van hoop is afhankelijk van de strijdbaarheid."

"Madické en ik hebben dezelfde moeder; wie slechts voor vijftig procent kan liefhebben, zal bewerend dat hij mijn halfbroer is, maar voor mij is hij simpelweg mijn kleine broertje."

"Ik had me lekker geinstalleerd en begon wat te zappen, maar al snel werd mijn aandacht getrokken door beelden van een meidengroep, voortgekomen uit een commerciële casting. Een stelletje domme wichten dat er geen flauw benul van had hoeveel strijd er is geleverd om respect af te dwingen voor de vrouw."



Eisjen

 

relevante links:

Senegal

 

 

 

 

 

De eilanden van de Sine Saloum in Senegal, waaronder Niodior

In het boek komen verschillende tribale gewoontes voor. Niet die van vrouwenbesnijdenis, maar het eiland Niodior is wel de plek waar een overeenkomst is getekend om deze praktijken tegen te gaan
The Niodior Declaration to Abondon Female Genital Cutiing

Citaat: "De echtgenotes van onze opeenvolgende presidenten zijn Frans."

"Fatou, la Sénégalaise" dechaîne les passions

Le Ventre de l'Atlantique

Boekgrrls

Laatste keer bijgewerkt: 26/01/05  Eisjen

Terug naar top pagina