Ik ben nu halverwege in De Voorlezer. Het verhaal over zijn jeugd is net
verteld. Nu mag het wel een keer beginnen. Ik krijg een staart van alle
vooruitverwijzingen. Blijkbaar krijg ik over een kwartiertje, zittend in
de bus, te horen wat Hanna's verleden is. Mooi uitgegeven boekje! Ik trof
de harde kaft van Ambo met schutblad.
Ik ben dus nog niet lyrisch, maar het leest prettig.
Mij valt
zijn enorme
observatievermogen op. Alles wordt zo
ongelooflijk minitieus beschreven.
"Moeten
wij alleen maar vol ontzetting, schaamte en schuld tot zwijgen vervallen?
Met welk doel? [...] dat slechts een enkeling werd veroordeeld en
bestraft en dat wij, de volgende generatie, vol ontzetting, schaamte en
schuld er het zwijgen toe deden - was dat alles?"
De crux van 'De Voorlezer', op pagina 85.
Dit was weer echt zo'n boek dat ik nooit gelezen zou hebben als het
niet op de lijst was verschenen. Leve de grrls.
Dit is een
boek dat ik dankzij de grrls NIET ga lezen. Bij Aanraders/Afkrakers
op de boekgrrls-site staat een uitgebreid verslag van dit boek, dat lang
niet allemaal negatief is, maar waardoor ik sterk de indruk heb gekregen
dat het niet echt iets wat voor mij is. Zou het kunnen liggen aan het
feit dat het een Duits boek is? Ik denk dat ik daar wat tegen heb; de
stijl vind ik totaal niet aansprekend, net als Het Parfum van Patrick
Suskind. Vreselijk boek. Ongeinteresseerd is het eerste woord dat mij
voor de stijl te binnen schiet. Boll en Mann staan nog wel op mijn
lijstje "ooit nog te lezen", maar ik stel het maar weer even
uit! Ik had het boekje overigens al gekocht, maar toen ik de achterkant
en de eerste pagina las (die mij qua stijl dus direct aan Het Parfum
deed denken) herinnerde ik mij het verslag op de site, zodat ik het snel
heb teruggebracht en De tweede man van Doeschka Meijsing meegenomen ;-)
Leve de grrls... en de grrls-website :-)))))
Ook De
Voorlezer ooit heeft gelezen via grrl aanbevelingen, en daar blij om is
- ondanks gemengde gevoelens over het boek is het toch een die veel stof
tot nadenken geeft - en het is heel kort, dus je kunt het alsnog snel
tussendoor lezen als je wilt...:-)
Dit boek
zou ik, evenals het andere maandboek, zonder deze lijst niet hebben
gelezen. In tegenstelling tot het boek van Steenbeek vind ik De
voorlezer van Schlink van begin tot eind buitengewoon boeiend en
aangrijpend. Geen letter te veel. Prachtige ingehouden stijl. Ieder deel
van het boek behandelt een fase in het leven van de na-oorlogse
generatie met het nazi-verleden van de ouders.
Citaat:
" Was het afzetten tegen de ouders alleen maar retoriek, gedruis,
lawaai, om te overschreeuwen dat de liefde voor de ouders onherroepelijk
de verstrikking in hun schuld met zich meebracht? "
Mooi hoe Schlink in Hanna het nazi-verleden vorm geeft, prachtig hoe
hij haar analfabetisme gebruikt. Dit boek geeft nog veel om over na te
denken.
Wat een
prachtig boek! Het heeft me ontzettend geboeid.
Het greep me en ik kon het niet loslaten. Dat werd bij het einde van
deel twee zo erg dat ik er toen menige traan om heb gelaten. Eigenlijk
vond ik dat het na deel twee al afgelopen had mogen zijn. Ik had dat ook
een prachtig einde gevonden. Maar het is nu heel netjes afgemaakt door
de schrijver.
Ik kan niet zo heel goed vertellen waarom ik het zo goed vond, daar
ben ik niet zo goed in. (Nog niet zo veel in geoefend :-) De thema's
waar het boek om draait zijn vrij zwaar, en ook WOII speelt een
belangrijke rol. Niet mis, maar Schlink weet het ontzettend menselijk te
brengen vind ik. Na deel twee voelde ik een drang om meer te lezen over
WOII, zelfs om plaatsen te bezoeken die met WOII te maken hebben, wat ik
tot nu toe niet veel gehad heb.
v
e
r
k
l
a
p
p
e
r
dat Hanna analfabete is, wist ik al vrij snel. Maar toen het op blz
106 eindelijk bekend werd, heb ik me niet geergerd omdat het zo lang
duurde.
Het werd precies op zijn tijd verteld, net zoals allerlei andere
feiten en gebeurtenissen. Alles valt precies op het juiste moment in
elkaar en dat vind ik erg knap gedaan. De schrijfstijl vind ik erg
prettig.
Hij is absoluut doorgedrongen op het plankje "beste
boeken". En wat me ook opviel, toen ik het boek met mijn Man wilde
bespreken: het leent zich er uitstekend voor om voor te lezen. Ik hou
van voorlezen en ga dat dus ook doen met dit boek. De hoofdstukjes zijn
kort en netjes afgemaakt en het boek is niet te dik. Volgens mij is dat
geen toeval.
"(...)Als ik probeerde haar te begrijpen, had ik het gevoel haar
niet meer zo te veroordelen als ze eigenlijk moest worden veroordeeld.
Als ik haar zo veroordeelde als ze moest worden veroordeeld, bleef er
geen ruimte over om haar te begrijpen. (...)"
Op de plot
van deze roman hoef 'k hier niet meer in te gaan.
Er is in de loop der grrls-tijd al veel over dit boek geschreven, zie
m.n de aanraders/afkrakers. Toch kwam 't weer op de leeslijst terecht en
ik vond dat prima. Want ik zit een beetje met dat boek te hannesen. In
m'n irl-leesgroep vond iedereen 't indrukwekkend behalve ik en ik was
'de juf'. Pijnlijk. In de pers werd er lovend over gesproken. Ik
herinner me een column in de Volkskrant van Nelleke Noordervliet, waarin
In Ongenade (Coetzee) en De Voorlezer in een adem werden genoemd. In die
zin, en nou roep 'k uit herinnering, dat de wereld a better place zou
worden als we....nou ja...als we beter begrepen waar zij 't over hadden.
Zoiets. En daar snapte ik nou weer geen moer van. Ik zie natuurlijk wel
de overeenkomst: individuele lotgevallen die exemplarisch zijn voor een
achterliggende gedachte. Het verhaal over schuld en schaamte en begrip.
Maar In Ongenade vond ik een adembenemend prachtig boek. Zo simpel
verteld, zo natuurlijk z'n gang gaand, zo ontroerend. En De Voorlezer
vond ik nauwelijks pruimbaar. Waarom? Gewoon, ik geloofde de
hoofdfiguren/ 't verhaal niet. Hanna, die alsmaar haar jonge
vriendje ("jochie") in 't bad doet. Hou op zeg. Op de omslag
van mijn editie staat een repro van Badende Vrouw, Bonnard, 1939.
Symbolisch?
Het feit dat Hanna analfabeet bleek, lijkt me een constructietruc.
Zonder dat gegeven was het hele relaas niet mogelijk geweest. En is het
mogelijk - maar daar heb ik geen verstand van - dat iemand die niet
heeft geleerd te lezen / schrijven geniet van ouwekoek-literatuur? En
zich 't handwerk leert aan de hand van de Odyssee? Nou, kortom, ik kan
er nog steeds niet van genieten. Belangrijke
gedachtes, zekers. Een ongeloofwaardige plot. En een houterig,
afstandelijk taalgebruik. Hai grrls! Moet 'k 't verhaal nou nog es voor
de derde keer lezen?
Het
afstandelijke gaf een hele aparte sfeer in het verhaal. Ik denk dat het
afstandelijke ook wel goed bij de hoofdpersoon paste. En ach, het
verhaal ongeloofwaardig: misschien had Schlink dit verhaal wel nodig om
te zeggen wat hij wilde en als dat geslaagd is, maakt het toch minder
uit dat het verhaal niet geloofwaardig overkomt.
nou
jA zeg! maar dat kan niet! Coetzee is duidelijk een 10 keer betere
schrijver dan Schlink. Wat niet wil zeggen dat ik niet veel over De
Voorlezen na heb moeten denken toen ik het las, maar literatuur is het
zeker niet. Het is een beetje houterig boekje dat je aan het denken zet
door bepaalde thema's 'op te schrijven' op een heel
toegankelijke manier. Meer niet, maar zeker ook niet minder. Een aardig
tussendoortje.
Een aardig
tussendoortje? mmmm meer een baksteen of een ferme kiezel en zwaar op de
maag.
Ik vond
het einde niet best, maar was wel opgelucht dat 'jochie'
niet koos om Hanna vrij te pleiten. Hij had natuurlijk best wel door dat
zIJ heel goed wist dat wat ze deed niet koosjer was (zie ook de
opmerkingen van Hanna aan het eind dat de doden rekenschap van haar zijn
komen eisen). Hij beschrijft het alsof hij te laf was om te vertellen
dat ze niet degene was die de bevelen opgeschreven had,
voor mijn gevoel is hIJ zich echter wel bewust van het feit dat ze zeker
wel schuldig was en kiest hij ervoor om haar toch boete te laten doen.
eh... het
is lang geleden dat ik het gelezen heb, maarre, is het niet zo dat hij
expres niet vertelt dat zij dat bevel niet had kunnen schrijven omdat
hij weet dat zij zich voor schaamt dat ze onalfabeet was. Hij weet dat
zij liever boete doet voor iets dat ze niet had kunnen doen dan dat ze
toegeeft dat ze toen niet kon schrijven. Het is toch een kwestie van
haar trots en zijn respect voor haar trots?
Hij gaat
wel met die rechter praten... nou goed, ik zal het betreffende
stukje
nog eens kritisch doorlezen, wie weet wat ik nog vind...
Hij
gaat wel met de rechter praten, maar het gesprek verloopt heel anders
en hij vertelt het niet.
Het
boek draait om schuld en boete, en vooral die van de ik-persoon zelf.
Hij laat zich verloochenen door Hanna (in de tram) en neemt alle schuld
op zich; hij verloochent haar op zijn beurt (in het zwembad) , en weer
is het zijn schuld dat Hanna uit zijn leven verdwijnt. Op dat moment
beinvloedt de schuld en schaamte nog niet zijn persoonlijke leven, hij
leidt een gelukkig studentenleventje, maar dan komen de processen. Weer
voelt hij schuld, welk recht heeft de na-oorlogse generatie om de
oologsmisdadigers te veroordelen, stelt hij, want zij zwijgen..
Hij zwijgt over Hanna's analfabetisme, (goede keuzen, tenslotte is
zij een volwassene, die goed weet wat zij doet) maar neemt wel weer de
schuld op zich als zij dan veroordeeld wordt: want hij doet boete: zijn
huwelijk mislukt, zijn carière stelt niets voor, en hij spreekt bandje
na bandje vol.. dan komt ze vrij, hij neemt de nazorg met tegenzin op
zich en voelt dus weer de schuld als zij zelfmoord pleegt...want hij zag
bij een ontmoeting niet de vertrouwde Hanna, maar een oude vrouw...
Prachtig boek, ik heb het onmiddellijk nog een keer gelezen. De
psychologische en filosofische thema's zijn net genoeg aangestipt om de
lezer zelf te laten nadenken, en de stijl is heerlijk.
Ja! Dit
was waar ik naar zocht. Nu kan ik ook meer met het einde. Maar, zijn
eigen boetedoening is vooral opgelegd. Voor mijn gevoel brak hij daarmee
toen hij (volgens mij bewust) niet koos om haar van de gevangenis te
'redden'. Nou goed, ik ben er nog steeds niet helemaal uit. Je kunt het
ook lezen alsof Michael zwijgt omdat: - hij laf is - hij vindt dat ze
zichzelf redden moet - hij vindt dat ze boete moet doen - hij begrijpt
dat ze van zichzelf boete moet doen. Kortom, een boek om eindeloos over
na te blijven denken
Samenvatting
Eisjen
maart '03
