In juli 2010 was 'Haar Naam was Sarah' het
boek van de maand.
Wie wil nalezen hoe het boek op de leeslijst is gekomen,
kijk dan hier.
De meningen over het boek kwamen in grote lijnen overeen. Het boek
leest als een trein, het betreft een verschrikkelijke gebeurtenis uit de
Franse geschiedenis en het boek is een aardige roman maar zeker geen
literair hoogstandje. Maar er waren ook wel degelijk verschillen.
De lezer is gewaarschuwd, er staan verklappers in de commentaren.
Natuurlijk
juich ik het toe als een vergeten gebeurtenis uit de geschiedenis onder
de aandacht van velen gebracht wordt. Dat is in ieder geval wat Tatiana
de Rosnay doet.
Op 16 juli 1942 pakte de Franse politie bijna 13.000 Joden op in
Parijs en dreef hen samen in het wielerstadion Velodrome d'Hiver in Parijs,
vanwaar zij naar Auschwitz werden gebracht. Ruim
76.000 van hen werden gedeporteerd, 2.500 overleefden. Lang duurde het
voordat de feiten tot het Franse collectieve bewustzijn doordrongen: het
wielerstadion werd niet door Duitsers bewaakt, maar door Franse
politiemannen. Het idee om ook kinderen te deporteren kwam niet uit
Berlijn, maar werd bedacht door Rene Bousquet, het hoofd van de politie
van het Vichybewind. Het scheiden van kinderen van hun moeders kwam niet
uit de koker van de Gestapo, maar ontstond in de Vichy-regering van
maarschalk Petain, die met dit soort 'geschenken' de Duitsers probeerde
bewegen om de zelfstandigheid van de Vichystaat overeind te houden. In
1993 herdacht Frankrijk dit voor de eerste keer officieel.Tientallen
jaren heeft Frankrijk deze zwarte bladzijde uit zijn geschiedenis
verdrongen.
Tatiana de Rosnay geeft een van die kinderen een gezicht, een naam. Op
de dag dat de dan tienjarige Sarah en haar ouders opgepakt worden,
verstopt haar jongere broertje zich in een geheime kast. Sarah draait de
sleutel om en moet met haar ouders mee. Ze belooft hem dat ze gauw terug
zal komen om hem te bevrijden. Vanaf dat moment is ze 'the girl', heeft
ze geen naam meer totdat ze de familie Dufaure tegenkomt.
Dat het heel anders zal aflopen, dat ze haar broertje en haar huis een
lange tijd niet zal zien, daar had ze geen idee van. En tot halverwege
het boek, leven we mee met haar pogingen terug te keren om haar belofte
na te komen. Als haar broertje gevonden is, is de spanning er af.
Het verhaal van Sarah is dan ook een verhaal binnen een ander verhaal, namelijk
dat van de Amerikaanse journaliste Julia die al jaren in Parijs woont en
werkt, getrouwd is met Bertrand, en met hem een dochter heeft, Zoë. Als
ze de opdracht krijgt om een verhaal te schrijven over wat er gebeurd is
in het Velodrome d'Hiver, naar aanleiding van de herdenking (die door de
schrijfster later wordt gesitueerd dan het in werkelijkheid was) wordt
ze zo geraakt door het verhaal dat ze naspeuringen gaat doen. Het
voorval blijkt nauwelijks bekend bij de Fransen. Als Julia er achter
komt dat de woning die altijd bewoond werd door de familie van haar
echtgenoot, het appartement waar ze zelf zullen gaan wonen, er bij
betrokken was, wordt het boek het verhaal van Julia, en Sarah niet meer
dan de aanleiding. Dat Julia's zwangerschap, en alles wat daaromheen
gebeurt, een parallel heeft met het leven van Sarah en haar broertje, is
niet meer dan aardig gevonden.
En dat is het probleem met dit boek: het is een roman geworden, het verhaal
van Sarah is niet meer dan een aanzet, een kapstok om een romantisch
verhaal aan op te hangen. Het zou zo maar kunnen zijn dat je op die
manier meer lezers trekt, en dat is dan weer prima, maar ik had er meer
van verwacht.
'Haar
naam was Sarah' leest als een trein. In de eerste helft van de roman
worden de hoofdstukken worden om en om
gepresenteerd in de vorm van een alwetende verteller vanuit het
perspectief van Sarah in 1942, en in de vorm van een ikpersoon
door Julia zestig jaar later.
Het gegeven is de collaboratie van het Franse volk tijdens de Duitse
bezetting. Goed dat daar over geschreven wordt.
Toch heb ik last van gemengde gevoelens. Elk hoofdstuk eindigt met een
cliffhanger zodat ik graag door wilde lezen om er achter te komen hoe
het verhaal eindelijk af zou lopen: zou het Julia lukken om Sarah op te
sporen?
Helaas bedient De Rosnay zich naar mijn mening iets te vaak van
cliche's. De echtgenoot Bertrand is het stereotype van de Franse
charmeur; de zus Charla is begripvol; de baas Joshua is een bullebak;
het bejaarde echtpaar dat zich over Sarah ontfermt is liefdevol vanaf het
eerste moment. Alle karakters worden neergezet aan de hand van een
enkele specifieke eigenschap en af en toe komen zij ten tonele om hun
kunstje te vertonen.
Tijdens het lezen heb ik sterk moeten denken aan de boeken van Marga
Minco. Zij vertelt een soortgelijk verhaal in Het bittere Kruid
en in Een leeg huis. Waar ik Minco in bewonder, is dat zij via
een kaal taalgebruik haar lezer deelgenoot maakt van de medewerkzaamheid
van het Nederlandse volk ten opzichte van de joodse mensen die uit hun
huizen werden verdreven, en getransporteerd naar concentratiekampen.
De leeg gekomen huizen waren binnen de kortste keren weer bewoond. Minco
toont geen verontwaardiging, zij constateert slechts. In haar verhalen
laat ze de lezer zelf een oordeel vormen, dit in tegenstelling tot De
Rosnay die de lezer telkens onder de neus wrijft hoe erg het allemaal is
geweest, hoe verschrikkelijk. Bijvoorbeeld in de scene waar alle
kinderen kaal worden geschoren:
'Hij [de vriendelijke roodharige politieagent] kon alleen maar
terugkijken, roerloos. Het meisje glimlachte, een verbitterd
glimlachje voor een kind van tien, en duwde zijn zware handen weg.' (p
102)
De lezer weet dan allang dat Sarah tien jaar is, dat hoeft niet nog
eens verteld. Er zijn meer van dit soort fragmenten te vinden die mij
ietwat kriegelig maakten...
Kortom, een sterk verhaal dat een betere stijl had verdiend. Minder
larmoyant.
Jammer genoeg heb ik Sophie's Choice van William Styron niet meer in
mijn bezit. Ik zou nog wel eens na willen lezen hoe hij het moment
beschrijft waarin Sophie moet kiezen tussen haar dochtertje en zoontje...
Een
andere grrl:
Het is simpel geschreven, eenvoudig woordgebruik en het is helder waar
het allemaal om gaat. Het boek was mijn eigen aanbeveling als maandboek
omdat ik er veel goede verhalen over heb gehoord. Ik heb geen spijt van
de aanbeveling, want het is een boeiend verhaal. Weer een nieuw en
bijzonder wreed stukje WO II.
Ik vond het eerste deel van het boek beter dan het tweede. Het
gedeelte waarin de ervaringen van Sarah en Julia gelijk op lijken te
gaan.Wat mij erg stoorde waren de te veel gezochte toevalligheden.
Julia krijgt een opdracht om een onderzoek te doen en heel toevallig zou
ze nou net in een appartement gaan wonen waar slachtoffers van die
razzia hebben gewoond, met dit bijzondere verhaal. En als ze dan de
familie heeft opgespoord, gaat ze een relatie beginnen met de zoon van
Sarah. Een beetje teveel van het goede.
Het
boek had lovende recensies en eindigde in 2009 op de 2de plaats in de
top 10 van best verkochte boeken. En als de tweede verhaallijn net zo
mooi ingehouden geschreven was als het verhaal van Sarah dan was het bij
mij ook hoog geëindigd. Maar als halverwege het boek het verhaal van
Sarah verteld is en het vervolg verder gaat over Julia's worsteling met
een enorm schuldgevoel en een slecht huwelijk, raak ik steeds meer
geïrriteerd. Ik kan me iets voorstellen bij een collectief
schuldgevoel, maar ik ergerde me aan Julia's pogingen om iets goed te
willen maken van een foute beslissing waar zij persoonlijk part nog deel
aan heeft gehad. En waarom blijft ze in hemelsnaam bij die onbehouwen en
overspelige echtgenoot? Omdat hij zo goed in bed is? Nou dat zijn er
vast wel meer.
De keuze voor de twee verhaallijnen en de manier waarop ze met elkaar verweven
raken zijn best goed, maar ik vond vooral het laatste deel
onverdraaglijk sentimenteel.
In 2002 las ik een klein dun boekje (75 blz.) van Michel Quint, het
heet - De tuinen van de herinnering - geschreven in de stijl van -
Kinderjaren - van Jona Oberski. Voor het verhaal van Sarah was zo'n
klein boekje genoeg geweest en de kracht was er denk ik vele malen
groter door geworden.
Er waren meer grrls die moeite hadden met
het verloop van het verhaal.
De
plot is aandoenlijk, maar niet goed genoeg opgeschreven. Ik las het met
mijn leesgroep en liet iedereen cijfers geven, er werd met negens
gestrooid en men schrok van mijn zunige zeven. Er was wel tijd om de
negens toe te lichten en geen tijd meer om de redenen van mijn zunigheid
te geven, gelukkig maar, want clichés en stereotypen herkennen hangt
samen met belezenheid en het kan, herinner ik me van school, mensen
vreselijk teleurstellen als je een hen emotionerend verhaal wegzet als
clichématig. Het is hier wel terecht naar mijn idee.
Over 'killing your darlings' gesproken, de Rosnay had het verhaal
moeten afstropen tot de gruwelijke kern. Ik vond wel dat ze haar
hoofdfiguur in die stijl overeind hield. Sarah heeft alles ingeslikt
tot ze er geruisloos aan onderdoor gaat.
Niet iedereen heeft ook last van de clichés.
Dit
boek had ik al een tijdje uit. En ik heb er van genoten.
Wat geschreven is over die clichés is wel helemaal waar, maar ik had er
op één of twee keer na geen last van. En natuurlijk waren de toevalligheden
inderdaad vergezocht. Maar ja, als je dat dan gewoon accepteert, maakt
het de obsessie van Julia wel weer overtuigend.
Ach, ik vond het gewoon een heerlijk doorleesboek. En, o schande, ik
wist niets van het gebeurde in Velodrome d'Hiver, dus ook daarom ben ik
blij dat ik het gelezen heb.
Zelfs van het larmoyante heb ik genoten. Ik was geloof ik een beetje
labiel want ik heb af en toe tranen met tuiten gehuild. En als ik dan
mijn ogen droogmaakte keek ik vanuit mijn hangmat de overdadig groene
tuin in en dan besefte ik hoe verschrikkelijk gelukkig ik was.
Geen boek voor je vakantie, concludeerde
een andere grrl.
Ik
heb het boek uit de vakantiestapel van mijn buurvrouw getrokken met de
belofte dat ik het boek nog voor haar vakantie zou retourneren. Dat is
gelukt, maar ik heb haar toch nadrukkelijk geadviseerd het boek lekker
thuis te laten. Want wat een heftig verhaal. En daarmee bedoel ik het
verhaal van Sarah. Het is een verschrikkelijke ervaring die in het boek
wordt beschreven, waarvan ik oprecht hoop dat het fictie is. (Ik bedoel
hier het verhaal van Sarah) Ligt het aan mij, of worden de persoonlijke
verhalen uit de 2e WO steeds gruwelijker in de tegenwoordige romans?
Misschien lijkt het zo doordat ik ouder word.
Afijn, ik heb het eerste deel in sneltreinvaart gelezen, omdat ik wilde weten
of werkelijk gebeurde met Sarah en haar broertje wat ik dacht. De
andere stukken, oftewel de rest van het boek, vond ik ontzettend
irritant. Ik heb me kapot geërgerd. Wat mij betreft wordt het niveau
van een boeketroman niet eens gehaald. (Ok, nu overdrijf ik misschien een
beetje) Had de schrijfster een weddenschap afgesloten over het aantal
thema's dat ze in haar boek kon verwerken? Terwijl ik aan het lezen
was, fantaseerde ik over de schrijfster hoe ze al jaren rondliep met de
wens om een boek te schrijven, zodoende overal aantekeningen en
probeerseltjes had geschreven in schriftjes, boekjes, geeltjes en haar
computer, en dat nu ze dan eindelijk een boek schreef al die ideeen één
voor één in het verhaal aan het verwerken was. Ik weet inmiddels dat ze
al meerdere andere franstalige romans had geschreven voordat ze dit
boek in het Engels schreef.
Nou ja, ik vind het goed dat ik gelezen heb over Velodrome d'Hiver, zodat
het gebeurde en de mensen nog eens worden herdacht. Verder ben ik blij
dat het boek niet in mijn boekenkast staat.
Dat
was een heel aardig boek, niet zo verschrikkelijk als ik gedacht had -
hoewel er wel een paar hele verschrikkelijke gebeurtenissen inzitten
natuurlijk. Blijkbaar was ik op nog erger voorbereid.
Ik ben niet zo dol op Tweede Wereldoorlogverhalen maar dit was
interessant om te lezen. Natuurlijk was het heel erg om te lezen hoe de
Fransen met hun landgenoten omgingen, waarbij men "de Fransen" niet
allemaal op een hoop hoort te gooien natuurlijk.
Het was voor mij een heel makkelijk te lezen boek, ik begon op
zaterdag en had het op dezelfde zaterdag nog uit. het was geen
literair hoogstandje maar er was ook niets echt mis mee.
Ik ergerde me trouwens vreselijk aan dat gedoe met namen: het meisje
wordt eerst "het meisje" genoemd, dan heet ze eventjes Sirka of zoiets,
en dan, als de lezer inderdaad ook denkt dat het om dezelfde Sarah gaat
als die van dat appartement in Parijs, heet ze toch maar Sarah. Nou ja,
dat vond ik vreemd. Verder, de baby aan het einde heet eerst een hele
tijd alleen maar "de baby". Tja toen had ik al snel geraden wat dan
toch de naam van die baby zou zijn. Heel flauw, mevrouw de Rosnay!
Ik heb pasgeleden ook een ander boek van haar gelezen, en hoewel de meeste
mensen Haar naam was Sarah beter vonden, moet ik toch zeggen dat
dit andere boek, Die laatste zomer, mij toch stukken meer kon
bekoren.
Verder moet ik opmerken dat het plaatje op de voorkant van Haar naam was
Sarah nog het meest lijkt op een verdronken meisje, in mijn ogen
tenminste, wat ik natuurlijk niet bepaald fraai vind. Gruwelijk zelfs!
Janny
