Na enig touwtrekken omdat 'Een vrouw trekt door Tibet' van
Alexandra David-Neel *wel* voldoende stemmen had gekregen maar *toch* niet op de leeslijst
stond, hakte onze 'lijstmem' de knoop door en besloot dat het donkere november best twee
boeken van de maand kon hebben.
Of het aan het zachte winterweer lag is niet bekend, maar uiteindelijk bleef het aantal
mails over dit boek maar beperkt. Wat niet betekent dat er niets over te zeggen viel...
Waar gaat het boek over?
"De Franse Alexandra David-Neel was al tijdens haar studie in aanraking gekomen
met de Tibetaanse cultuur en literatuur en bracht een tijd door bij de Dalai Lama toen die
Tibet was ontvlucht.
Zo ontstond de wens het verboden land te gaan zien. 'Een vrouw trekt door Tibet' gaat
over de poging de verboden stad Lhasa te bezoeken. Ze heeft verschillende motieven
daarvoor, want niet alleen wil ze de gewoonten van de Tibetanen bestuderen en nog door
vreemdelingen onbegane paden in kaart brengen, ze wil ook de Britten een hak zetten door
*toch* de hoofdstad te bereiken.
David-Neel komt uit dit boek naar voren als een nieuwsgierige, vastberaden en
eigenwijze vrouw. Het lijkt me dat die eigenschappen essentieel zijn voor een onderneming
als deze: de ontberingen zijn behoorlijk en ze is zich er volledig van bewust dat ze de
tocht mogelijk niet overleeft."
De grrls begonnen enthousiast:
"Ik had veel zin
in dit boek en ben er op de drempel van november dan ook snel aan begonnen. Het eerste
stuk had het me aardig in de ban, o.a. door de omschakeling van visie: niet China is de
grote boosdoener in de tijd van David-Neels reis, maar Engeland dat steeds meer gebied
bezet en reizen in Tibet verbiedt. China daarentegen houdt 'haar' gedeelten van Tibet wijd
open. De Tibetanen zelf volgen de bevelen van de Engelsen braaf op (ze worden anders
vreselijk gestraft) en zijn daardoor tegelijkertijd 'vijand' en geliefd studieobject van
David-Neel en haar reisgenoot."
"Ik schiet
aardig op in "Een vrouw trekt door Tibet". Nadat ik de voor mij wat chaotische
inleiding heb laten zitten, ben ik aardig opgeschoten in het verhalende deel van haar
reis. De spanning wordt er vooral in het eerste deel van het boek ingehouden doordat ze
tijdens haar reis door Tibet gevaar loopt steeds ontdekt te worden als
"westerlinge" in Tibet, wat voor inhoudt dat ze het land uitgezet kan
worden."
Tot de aandacht wat verslapte...
"Op eenderde van
het boek begon het me echter wel te vervelen. Ze zijn alsmaar op weg en verschuilen zich
en zoeken naar water en... Dat was even doorbijten. Alexandra laat bovendien ook een
aantal vragen liggen: hoe is Yongden haar aangenomen zoon geworden en *wat* zijn dan die
gewoonten die ze nu wel, en als gewone reiziger nooit had kunnen waarnemen? Ze roept dat
telkens maar noemt er weinig."
"Ik heb het
uitgelezen, maar er valt eigenlijk weinig toe te voegen aan het verhaal van de andere
boekgrrls. Het boekje leest makkelijk weg en gaat voor een groot deel over hoe niet
gesnapt te worden en hoe kom je aan eten. Voor mij had er nog wel iets meer over de
gewoonten en het geloof van de streek in gemogen. Ik vond de stukken waarin haar
geadopteerde zoon voorspellingen deed een mooie illustratie bij de belevingswereld van de
bewoners van de streek."
"Maar halverwege
werd het boek gelukkig weer boeiender. Ze vertelt dan meer en beeldender, zodat ik een
adembenemend sprookjeslandschap voor mijn geestesoog zag verschijnen en misselijk werd bij
de beschrijving van een 'feestmaal' met glazige darmen (en dan noem ik nog lang niet het
meest gruwelijke ingrediënt). Ook vind ik het bewonderenswaardig dat gedurende het hele
boek de reis, en niet het einddoel, belangrijk blijft. Maar daar ben je
(ontdekkings)reiziger voor, lijkt me."
Het volgen van die reis bleek echter niet altijd eenvoudig.
"Bij de
inleiding van "Een vrouw trekt door Tibet" werd ik al helemaal duizelig van de
jaartallen, historische en geografische feiten. Dus ik ga er nu maar eens een atlas bij
halen, zodat de afgelegde route mij enigszins duidelijk wordt."
"Dat komt ook
omdat ze zo minitieus verslag doet van elk dorpje, pas of rivier die ze doorkruist. Omdat
ik geen zin had m'n Times (kilo's) erbij te halen, noteer ik maar iedere stap die ze zet.
Dan puzzel ik het daarna wel uit."
"Ik denk niet
dat je haar route in een atlas kunt volgen. Sterker nog, ik vraag me af, of dat je haar
route überhaupt op een kaart kunt volgen. Bij mijn weten zijn er geen gedetailleerde
kaarten van Tibet, waar passen en kleine dorpjes etc. op staan. Bovendien heb je ook nog
eens te maken met verschillende schrijfwijzes. David-Neel heeft de plaatsen fonetisch
geschreven, zodat deze, voor ons Westerlingen, nog enigsinds te herleiden zijn. De beste
kaart is nog steeds het routekaartje in haar biografie."
Maar dezelfde grrl stak ook een helpende hand toe en meldde over de aangeprezen site http://www.alexandra-david-neel.org/:
"Als je het
onderdeeltje "CD-Rom" aanklikt, vind je ergens in het midden een piepklein
landkaartje. Als je dit kaartje vergroot door er op te klikken, kun je globaal haar
reisroutes zien."
Het werd al eerder gezegd: na het lezen van 'Een vrouw trekt door Tibet' bleven de
grrls met een aantal vragen zitten. En het boek deed verlangen naar meer...
"Ik word al
gaande weg steeds nieuwschieriger naar Alexandra. Vooral hoe haar levensvisie, haar
geloofsovertuiging is. Er wordt veel beschreven over het geloof, bijgeloof? van de
Tibetanen. Haar aangenomen zoon, de lama, wordt door de bevolking vaak gevraagd z'n zegen
te geven, demonen uit te schakelen via allerlei rituelen. Soms bemerk ik een wat sceptisch
toontje in haar beschrijvingen daarvan, aan de andere kant lijkt ze toch ook wel te
geloven in het bovennatuurlijke. Fascinerend, nieuwschierig makend. Dan toch maar de
geramsjte David-Neel gaan kopen?"
Ja, ook de oplossing voor deze 'problemen' werd al eerder genoemd genoemd: de
(inmiddels afgeprijsde) biografie 'De verborgen levens van Alexandra David-Néel', van
Barbara en Michael Foster.
"Voor wie
geïnteresseerd is in Alexandra is het zeker een aanrader (vooral voor die prijs). De
Fosters hebben behoorlijk wat nieuwe informatie over ADN opgeduikeld."
Eén van de vragen die door de biografie wordt beantwoord, deed zich al voor lang
voordat het boek op de leeslijst kwam.
"Is Alexandra nu echt in Tibet geweest????"
"Er zijn mensen
die beargumenteren dat ADN helemaal nooit in Tibet geweest is. Voor de onafhankelijkheid
van India was het zeer moeilijk om daar te komen, omdat de Engelsen iedereen tegehielden,
en anders de Tibetanen zelf wel. Ik heb die gedachte altijd zeer intrigerend gevonden,
want het doet mi geen afbreuk aan haar boeken, integendeel ..."
"Terwijl ik haar
reisverhalen las, rees bij mij regelmatig de vraag: heeft ze Lhasa echt bereikt, of houd
ze ons allemaal voor het lapje??? Maar dan realiseer ik me weer, hoe ze, vermomd als
Tibetaan gereisd heeft. Door die vermomming, moest ze heel erg oppassen dat niets en
niemand haar zou verraden. Pen en papier om iets op te schrijven zou haar al verraden
(Tibetanen hebben immers geen pen en papier), dus kon ze deze ook niet op zak
dragen. Dat betekende dus dat ze na afloop van haar reis de dingen pas is gaan
opschrijven. Logisch dat ze dan niet meer alle details weet.
Hoe komt het verhaal in de wereld dat Alexandra nooit in Tibet is geweest?
Er is haar verweten dat ze vaag over data en plaatsen was en dat ze haar route niet in
kaart heeft gebracht. Kortom, dat ze nooit in Tibet is geweest en dat ze verdomd creatief
kon schrijven. Alexandra ging echter liever af op de informatie die ze van de inheemse
bevolking kreeg om haar route te bepalen. Kaarten zouden haar kunnen verraden, maar zouden
ook foute info. kunnen bevatten.
Dankzij de Fosters weten we nu dat ze inderdaad de waarheid heeft gesproken. Begin van
deze eeuw werd Azië beheerst door het Britse, Russische en Chinese Rijk. Overal zaten
spionnen in Azië. De strijd om de politieke macht wordt ook wel eens ³Het Grote Spel²
genoemd. Tibet vormde in dit spel een uiterst strategisch gebied en vooral de Engelsen
wilden de Tibetanen te vriend houden, door voor hun alle buitenlanders tegen te houden. De
Fosters hebben brieven en verslagen gevonden in de archieven van de Britse
inlichtingendienst, waaruit blijkt dat de Britse inlichtingendienst heel goed in de gaten
hield waar David-Neel zich ophield in Tibet. Zij gaven haar zelfs de codenaam: Franse
non."
Maar de vraag was legitiem, want:
"Over creatief
schrijven gesproken: omdat het tot een paar jaar geleden moeilijk, of bijna onmogelijk was
de beschrijvingen van Tibetaanse leefgewoonten en religieuze mythen te verifiëren (omdat
bijna niemand het land binnen mocht) waren er natuurlijk schrijvers met wie de fantasie
wél aan de haal ging. Éen daarvan is Lobsang Rampa. Hij beweerde jarenlang in Lhasa te
hebben gewoond als student en arts (zo rond WO II). Zijn boek begint met: Ik ben een
Tibetaan.
Heinrich Harrer en andere Tibet-kenners hebben hem uiteindelijk ontmaskerd als de zoon
van een loodgieter uit Wales, die een auto-ongeluk heeft gehad. Hij was na een tijd als
handelsreiziger, waarzegger geworden en merkte dat de mensen alles geloofden als je het
hun maar op de juiste manier vertelde. Omgeven door siamese katten en met een golvende
baard zat hij als een goeroe op een groot bed. Zelfs leden van de hoogste Engelse adel
kwamen bij hem mediteren! (ik zie het al helemaal voor me).
Vervolgens begon Lobsang Rampa boeken over Tibet te schrijven en vulde het aan met
mystiek uit andere bronnen. Het resultaat was in 1956 Het Derde Oog, waarvan wereldwijd
miljoenen exemplaren zijn verkocht. Paar weken geleden zag ik het in de boekhandel liggen.
Het is weer eens herdrukt. De achterflap rept niet over de ware identiteit van de
schrijver!! Alles, maar dan ook alles is verzonnen: maar wat een creatief schrijven en het
is ook nog eens boeiend om te lezen. In de huidige rage over Tibet, zal ook dit boek goed
verkopen."
Wat is er dan zo fascinerend aan Tibet, dat westerlingen zo graag boeken over dit land
schrijven en verslinden?
"Michel Peissel
maakt in zijn boek: Een barbaar in Tibet, een interessante vergelijking tussen de
levenshouding van de hedendaagse Tibetanen en die van de Europeanen tijdens de
middeleeuwen. In de middeleeuwen was de visie van de mens op de dingen ofwel zwart of wit,
mensen waren goed of slecht en beide visies werden als normaal geaccepteerd. Mensen
leefden met meer hartstocht en intensiteit, omdat de toekomst in Europa in die dagen, of
men nu wilde of niet, altijd onzeker leek, zoals nu ook nog in Tibet.
Wij Westerlingen zijn nu in staat om, dankzij onze technici en wetenschappers, grip te
hebben op de toekomst en zo de onzekerheid terug te dringen. In Tibet kan iemand die de
deur uitloopt evengoed voor altijd zijn verdwenen. Er is geen manier om te weten waar hij
heen gaat (er zijn geen kaarten), of wanneer hij terugkomt (er is geen telefoon). Er is
geen post (behalve in de paar grote steden). Er is dus een grote intensiteit in de
menselijke verhoudingen. Alle informatie wordt doorgegeven tijdens toevallige
ontmoetingen. De Tibetaanse folklore en godsdienst geven met kleurrijke, goede en kwade
goden de Tibetaan alle ruimte om zijn verbeelding vrij spel te geven.
Die verbeelding waar Peissel het over heeft, ontstaat eigenlijk vanzelf als je door die
weidse uitgestektheid van het land trekt. Tibetanen geloven ook niet in dromen. Een droom
is iets wat werkelijk gebeurt, tijdens je slaap!"
En zo zette het novemberboek aan tot nog meer leesvoer, zoals het hoort bij de
boekgrrls.
"Ik zou dit boek
graag eens willen leggen naast het boek: Among the Tibetans van Isabella Bird Bishop. Zij
reisde door Tibet in 1889. Zij was ook een opzienbarende persoonlijkheid doordat zij als
zij in Engeland (thuis) was, leed aan chronische rugklachten en depressies. De ware
remedie daartegen was voor haar: reizen! Dan werd ze niet meer door haar kwalen geplaagd.
Ze heeft van al haar reizen levendige boeken geschreven die allen best-sellers werden. Ook
zij heeft gedeeltelijk te paard, gedeeltelijk rijdend op een jak en te voet gereisd.
Haar beschrijving van land en volk in het westelijk deel van de Himalaya leidde ertoe,
dat zij als eerste vrouw werd toegelaten tot de Royal Geographival Society, die niet lang
daarna opnieuw de deuren voor vrouwen sloot (dit heb ik uit Kielich: vrouwen op
ontdekkingsreis).
Je vraagt je af of de vrouwen elkaar gekend hebben. Of dat David-Neel ooit het boek
heeft gelezen van Bishop? Misschien hebben ze ook wel vanuit een heel verschillende
invalshoek Tibet bezocht en bestudeerd."
Maar uiteindelijk ging het om 'Een vrouw trekt door Tibet', van Alexandra David-Néel.
Dus wat vonden we er nou precies van?
"Het is een
boeiend verslag van haar reis. Ik zal de mooiste passages daarvan niet prijsgeven, want
dan ontneem ik jullie het leesplezier. Ook kom je het een en ander te weten over hoe de
arme Tibetanen leven en hoe Alexandra dat ervaart."
"Al met al las
het makkelijk weg, maar het had van mij niet langer hoeven te duren. Ik was blij toen ze
eindelijk in Lhasa was!"
