januari 2009
Pas zag ik The Hours (mooie film!) nog eens op de
buis. En dat vond 'k nou es een goede aanleiding om de bron te
voorschijn te halen. Was vooral nieuwsgierig in hoeverre ik de diverse
lagen (personages evt.) zou terugvinden in de roman.
Dus ik las Mrs. Dalloway, in een eenvoudige
Wordsworth ed. Incl. de inleiding en de meeste nootjes. Jawel! Wist niet
dat 't zo'n beroemd en driftig becommentarieerd werkje was. Nou wel
dus.
Ik deed er overigens wel even over. Best wat lastig
engels, om te beginnen. Bovendien is 't geen 'spannend' verhaal, er
gebeurt eigenlijk vrij weinig. In een vrijwel doorlopende interne
monoloog passeren een aantal personages de revue. Met als centrale
figuur mrs. D, natuurlijk. Dat 'doorlopen' en 'passeren' kunnen we
overigens best letterlijk nemen. Op een fraaie junidag wandelen wat
mensen door Londen (je zou er een plattegrondje bij kunnen gebruiken!)
Soms voor een boodschap - mrs D gaat bloemen kopen – doorgaans voor een
kuiertje. Hun pad kruist elkaar. En zo schuift Woolf van de ene
gedachtestroom in de andere en bouwt op die manier een geraffineerd
netwerkje. De tijd wordt bewaakt door het slaan van de Big Ben. Mooi.
De plot is eigenlijk simpel: mrs D geeft een party
en bereidt zich daarop voor. Denkt aan de vrienden van vroeger die ze
weer zal ontmoeten. Aan die ene oude liefde en aan die hele speciale
vriendin. (Die vrienden kuieren dus rond en denken aan ....) Naast mrs D
figureert als neven-personage Septimus Smith, een zwaar getraumatiseerde
oorlogsveteraan die zich uit het raam zal gooien. Ook hij sleept zich
door Londen, geteisterd door zelfmoordgedachten. En ook hij wordt door
sommige wandelaars opgemerkt, maar men kent hem niet. Op de party komen
beide lijnen samen, als de 'behandelende' psychiater - sardonisch
neergezet - vertelt over het 'ongeval'. Mrs. D toont zich geschokt.
Nee, ik ga hier niet die inleiding zitten napraten
over de diverse theorieen etc. over deze roman. Ik las 'm gewoon. En die
film? In 't bovenstaande kwamen al een aantal overeenkomsten aan bod,
lijkt me. En we zitten hier niet bij de loekies!
dat
Mrs D geschokt was over het ongeval , is imo eigenlijk een beetje vreemd
voor een volwassen belezen (?) engelse vrouw uit de middenklasse? zeven
jaar na die vreselijke oorlog?
Nou
- mrs D is niet belezen (volgens vriend) en for sure upperclass, hoor.
Bovendien weet ze niets over het verleden van 't slachtoffer. (Ik 'verklapte'
die sprong uit 't raam overigens bewust - herkenningspunt film.)
nee,
maar er liepen in die jaren heel veel van die shellshocked jongens rond
ik geloof niet dat ik me iets herinner van een bewustzijn bij mrs D
daarover zou dat indirecte maatschappijkritiek van woolf zijn? vind ik
wel een goede gedachte
die sprong uit 't raam herinner ik me nog levendig
uit de roman van woolf en ook uit de
verfilming van de roman van woolf
Uit
de inleiding begreep ik dat Septimus opgezet is als mrs. D's zieke, door
zelfmoordgedachten gekwelde 'double'. Zie ook wat Elly schreef:: niet
mrs D zal sterven, maar 'the poet'. In de roman herken ik die 'double'
overigens niet. Ik zag in mrs D absoluut geen tormenteerde dame. ( Heb
'k ergens overheen gelezen? Kan best.) Of was 't meer een 'tegenpool'?
Wel snap ik natuurlijk best, dat Woolf, door Sept. als nevenfiguur neer
te zetten, de gelegenheid kreeg iets te melden over depressies en de
manier waarop de medische stand daarmee placht om te gaan. En nou heb ik
verdorie toch iets gedaan met die inleiding!
[Ach
ja - die inleiding - kom ik daar nou niet onderuit? Bovendien zijn er,
lijkt het, wel erg veel inleidingen! Weet je wat? Ik laat ze voor wat ze
zijn.
Mij is in elk geval duidelijk geworden dat Woolf
erg geworsteld heeft met het personage mrs D. Door de jaren heen
veranderde haar functie. Van een arrogante en elitaire dame tot een
vrouw die gedoemd was tot zelfdoding tot een meer passieve mevrouw-van-stand.
En dat het bedenken van Septimus voor haar een escape was. De
mogelijkheid om vanaf een afstandje een depressieve persoonlijkheid te
beschrijven, plus de destijds gebruikelijke therapie: rust nemen. Daar
zal ze alles van geweten hebben.
Maar dat alles (en nog veel meer!) neemt niet weg,
dat ik graag het boek houd voor wat het is en zoals ik het las. Over een
dag in Londen. De Big Ben die de tijd aangeeft. Een mevrouw die een
feest gaat geven. Haar vrienden. En een tragische tegenfiguur. Dat alles
in een specifieke verteltrant. Ik las geboeid, maar was zelden ontroerd.
Het werd een typisch literaire exercitie.
Hoi
dames, zelf ook Dalloway gelezen.Plus film gezien. En ook een
uitstekende biografie van Virginia.Ik meen me te herinneren, dat de hele
Bloomsbury Group waar ze bij hoorde, erg aan geslagen was door het
omkomen in de oorlog van een zoon van vrienden ( Bell ?).
Ik denk dat ze in dit boek de ontzetting van die
oorlog een stem wilde geven. Niet alleen dat er veel mannen omkwamen,
als ze dan terugkwamen waren ze inderdaad vaak "shellshocked ", en daar
bovenop, werden ze terug gestuurd, met de mededeling dat ze niet zo
hysterisch moesten doen....V.W. vond dit vreselijk, ze trok het zich erg
aan. Ze belandde door de dood van Bell, weer in een depressie.
Dus Septimus, verwoordt haar depressie, en
tegelijkertijd de waan van de oorlog.
Uhh dat denk ik dan hè?.
Ik modder maar wat aan hoor.
'John
Lehmann die de schrijver is van een monografie van Virginia's wereld
vertelt dat Virginia Woolf met Mrs. Dalloway verbazend knap werk heeft
geleverd door haar 'stream of conscioussness'-techniek. Virginia deed er
twee jaar, van 1922 tot 1924, over om Mrs. Dalloway te schrijven.
Het probleem rond de structuur lost ze effectief op
door de actie tot één plaats terug te brengen, op één dag, de dag van
Clarissa Dalloway's feest. De tijd laat ze door de slagen van de Big Ben
(de roman heette oorspronkelijk The Hours).
Alle belangrijkste personen uit het boek worden
zowel van binnenuit aan de hand van zijn of haar gedachten beschreven,
als vanuit de gedachten die anderen hebben.Gedachten, oordeelsvormingen,
zowel in het verleden als in het heden, zodat de lezer op het einde van
het boek de personages goed kent.
Het ontwerp, het weefpatroon van het boek, is de
samenvoeging van twee totaal verschillende draden van het verhaal:
Clarissa's feest en de voorbereidingen en de uiteindelijk zelfmoord van
Septimus Warren-Smith.
De machtswellust die Bradshaw op zo'n misselijk
makende wijze aan de dag legt, is in feite een van de belangrijkste
thema's van het boek',
Ik heb het boek gelezen en vond het erg moeilijk
vooral omdat ik de Engelse versie had. Kort geleden heb ik ook de film
weer gezien. Ik had hem al een paar keer gezien en zal hem nog wel een
keer gaan bekijken omdat ik hem op mijn plank heb staan.
De Nederlandse versie van Mrs. Dalloway is een
stuk makkelijker te lezen. Omdat de lezer graag naar een plot leest is
het handig om een andere leeshouding aan te nemen bij deze techniek van
schrijven.
ik
heb de biografie van Quentin Bell van de plank gehaald en niezend
afgestoft. daarin vind ik dat Virginia al in 1909 met Clive Bell in
brieven over Mrs Dalloway schrijft. kennelijk heeft ze het vele malen
herschreven want het kwam inderdaad pas in 1925 uit.
Over de machtswellust die Bradshaw op zo'n
misselijk makende wijze aan de dag legt; toen ik googlede op dalloway en
bradshaw viel ik met mijn neus in de boter.
hier een on-line versie van een deel van het boek, met
zoekmogelijkheden: en ik zocht ook nog naar een definitie van upper
class, want ik vraag me nog steeds af waar ik mrs D zelf zou plaatsen
ik denk eigenlijk meer upper-middle class?
professionals? wat doet mr D.eigenlijk? hebben ze een landgoed? oud
geld? waar komt hun geld eigenlijk vandaan, of vertelt het verhaal dat
niet?
ik weet best dat dit niet de manier is om een
stream-of-consciousness roman te lezen, maar ja, ik doe dat nou eenmaal
soms.
[X] net als jij ben ik ook na het zien van
de film het boek Mrs.D weer gaan lezen. nog niet ver gevorderd, maar
door jouw mail vallen er al wat stukjes op hun plaats. Ik heb het boek
van cunningham waar de film weer op gebaseerd is niet gelezen en Virg.
Woolf vertelt is in de film bezig het boek Mrs.D te schrijven. daar
maakt ze steeds opmerkingen over (I won't let the heroin die, the poet
must die) dat is dus de oorlogsveteraan uiteindelijk. En het feestje
waarvoor Mrs. D. bloemen koopt gaat dus in het boek wel door...
snel verder lezen dus ;-)) (Ik heb een mooie
nederlandse vertaling gelukkig..)
Dat
'weer' gaan lezen kwam anders over dan ik bedoelde. heb ik, beter gezegd,
verkeerd geformuleerd ;-) ik ben nl een tijd geleden (een hele tijd
geleden) al eens in het boek begonnen maar heb nooit verder gelezen. Dat
wilde ik nu wel gaan doen, want dat boek schrijft Virginia in de film
the hours ( en in het boek the hours natuurlijk), hardop overwegingen
makend over wie er moet doodgaan. daarom frappeerde het me dat in het
boek 'Mrs.D.' blijkbaar een ander personage doodgaat dan in de film the
hours.
Andere dingen vond ik ook verwarrend, vandaar dat
ik dacht : nu moet ik het écht gaan lezen ;-)
Mij
wordt weer e.e.a. duidelijk over het boek Mrs.D.
Die drie verschillende geaardheden denk ik terug te
zien in the hours : de arrogante elitaire dame is dan volgens mij de
hedendaagse mrs.D (Meryl Streep als Clarissa in de film), de passieve
dame van stand de vrouw uit de 50-er jaren (Julianne Moore als Laura
Brown) en de tot zelfdoding gedoemde is Virginia Woolf zelf natuurlijk.
Of is dit te veel hineininterpretiert?
Even
voor de duidelijkheid. Ik schreef dat 'door de jaren heen' het personage
van mrs D veranderde in Woolfs gehannes met deze mogelijke romanfiguur.
Die info haalde ik uit 'mijn' inleiding. In 1915 schreef Woolf The
Voyage Out. Daarin blijkt ene mrs D een elitaire, klassebewuste dame.
Getrouwd met de vroegere MP Richard D. In tweede instantie zou mrs D
zelfmoord plegen, tot ze Septimus 'uitvond'.
Dus het lijkt me niet handig om teveel te 'hinein
te interpretieren' richting de film The Hours (overigens een titel die W
eerst had bedacht). Ik herkende subtiele verwijzingen. Jij vast ook.
elitair
wel, alleen al door de omstandigheden waarin ze leefde. maar arrogant
zie ik niet?
Meryl Streep als Clarissa in de film, die vind ik
ook niet arrogant; wel een doener, een regelaar.
De passieve dame van stand de vrouw uit de 50-er
jaren (Julianne Moore als Laura Brown), die vind ik dan weer niet 'van
stand', wel welvarend, meer dan genoeg geld, maar typisch zo'n
vereenzaamde naar de keuken verbannen na-oorlogse huisvrouw. te slim en
te goed opgeleid voor dat bestaan ze woonde in een gigantische
nieuwbouwwijk vol met zulke vrouwen (iemand in dat verband hier ooit de
docu 'Rosie
the Riveter' gezien? en de tot zelfdoding gedoemde is Virginia Woolf
zelf natuurlijk.
en ook (maar dit is een verklapper)
v
e
r
k
l
a
p
p
e
r
eigenlijk ook de tot zelfdoding gedoemde mrs Brown
uit de vijftiger jaren.
(al doet ze het niet, niemand vindt het gek als ze
het wel gedaan zou hebben toch? ze zal de enige niet geweest zijn in die
jaren, de tweede fem golf kwam niet voor niets enkele jaren later)
Mrs.
Dalloway staat
geheel op het net
Februari 1999
Voor februari 1999 stond Mrs. Dalloway van Virginia Woolf op onze
klassieke leeslijst. Hoe ze daar kwam?
>>Mijn suggestie voor de leeslijst (klassiek/verantwoord zou ik zeggen) is Mrs.
Dalloway van Virginia Woolf, *natuurlijk* naar aanleiding van de prachtige gelijknamige
bioscoopfilm met Vanessa Redgrave in de hoofdrol (tja, ik ben een echte
"loekgrrl" en lees heel vaak boeken naar aanleiding van wat ik gezien
heb.>>
Dus gingen we van start.
>>De eerste zijn van het boekje, ah, dat is een sterke. Je moet maar durven een
boek zo te beginnen. daarom alleen al verdient woolf het dat haar mevr. Dalloway
uitgelezen wordt (ondanks gepiep of geknars van scharnieren)>>
De eerste zin, plus een paar regels extra:
"Mrs. Dalloway zei dat zelf de bloemen zou kopen. Want Lucy had haar handen vol.
De deuren zouden uit hun hengsels gelicht worden; de mannen van Rumpelmayer kwamen. En
bovendien, dacht Clarissa Dalloway, wat een morgen-puur alsof hij aan kinderen op een
strand was geschonken."
Er was een extra startsein nodig
>> Trouwens - ik hoor nog niemand over Mrs Dalloway…>>
De eerste reacties kwamen binnen.
>>Ben op blz. 58, na ongeveer een week lezen. Lees meestal 's avonds in bed tot
ik in slaap val, gebeurt bij Mrs. D. vrij snel. Bovendien lees ik in het Engels en dat
gaat me toch moeilijk af. Ik houd er niet van om met een woordenboek ernaast te lezen,
maar ik merk dat mijn Engelse woordenschat me soms toch in de steek laat. Dat maakt het
tot een moeizame klus. Toch wil ik het boek niet weg leggen, want Mrs. D. intrigeert me
wel. Het leven lijkt haar te overkomen en aan de andere kant heeft ze een paar duidelijke
keuzes gemaakt. Wie is ze? Moet nog blijken verder in het boek denk ik. Ik zet dus nog
even door.
Virginia Woolf's zinnen zijn ook een obstakel voor me, mooi maar lang. Als er weer
zo’n zin van 10 regels langs komt, moet ik weer even terug naar het begin om zeker te
weten of ik het allemaal nog begrijp. Gelukkig is Mrs. D. niet zo lang, 172 blz. ik schiet
dus best wel op.>>
>>Ik ben op bladzijde 50; ik lees het in het Nederlands, want ik ben al eens
gestikt in Orlando (maar toen was ik vele jaren jonger). Tot dusver... het pakt me als ik
aan het lezen ben (maar wat heeft ze een andere stijl dan Peper en Murdoch - dit is een
open deur, weet ik, maar de overgang is zoooo groot), als ik het boek heb neergelegd, dan
ligt het daar. Dan vergeet ik het weer zo. En die zin, die lange, is al geïnfecteerd door
de stijl van Woolf. Er zitten wel heel knappe dingen in. Ze beschrijft Clarissa van uit
zichzelf, hoe zij tegen haar eigen uiterlijk aan kijkt en vlak daarop beschrijft ze
Clarissa zoals iemand anders haar al zien. Ik lees wel door....>>
>>Ik ben vanmorgen begonnen, in het Nederlands en heb samen met Clarissa bloemen
gekocht in Mulberry, verder probeer ik me mee te laten gaan in haar gedachten en volg haar
voetstappen door Londen.>>
En via Mulberry kwamen we verder in Mrs. Dalloway
>>Mrs Dalloway - een dag uit het leven van Clarissa. Vol stemmingen en emoties en
we volgen ze allemaal. Vanaf het begin in Bondstreet waar mrs Dalloway jubelt (What a
lark! What a plunge! - het meest geciteerde en misbruikte zinnetje?) tot het zwaarmoedige
gevoel dat zij krijgt bij het bericht van de zelfmoord door Septimus Warren Smith. Woolf
rijgt de personen uit het boek aan elkaar met de draden van stemmingen en gedachten zoals
ze zich voordoen op een moment in de tijd. Op filmische wijze golf je zo van de een naar
de ander, van scène naar persoon waarbij Woolf vooral gebruik maakt van de 'innerlijke
monoloog'. De 'stream of consciousness' die Virginia Woolf zo zij die niet heeft
ontwikkeld, dan toch bekend heeft gemaakt. Haar taal is voorzichtig en licht als chinees
porselein. Soms lijken haar woorden meer op poëzie, zeker in de kracht waarmee Woolf
stemmingen en gewaarwordingen oproept.
Het is, kortom, allemaal prachtig en er valt vast nog veel meer van en over te zeggen.
Toch kon Woolf's Mrs Dalloway me alleen maar boeien als ik me tot lezen had aangezet. Dan
nam ik een tijdje haar woorden gretig tot me en verlustigde ik me in haar vloeiende en
welgekozen taal. Na pakweg 25 bladzijde begon ik wat ongedurig te worden en na 30
bladzijden legde ik het boek steevast weg. Want, uiteindelijk gaat het nergens over, gaat
het nergens naar toe. Er is geen verhaallijn, er is geen plot. Woolf stond er om bekend
dat zij zichzelf hiertoe niet wilde beperken. Ze wilde in romans alle literaire middelen
gebruiken die er waren en ook proza verruilen voor poëzie. En ik? Ik ben een mens van
verhalen, mooie, rijke, onnozele, fantastische, waargebeurde, kleine, grote verhalen. Dat
miste ik erg in Mrs Dalloway. Het boek werd voor mij daarom nogal onbeweeglijk. Wat ik
bovenal miste in Mrs Dalloway was 'human interest' - er sprak uit alle bladzijden zo'n
koelte, een bestudeerde koelte, want bezig met de vorm. Maar, weet wel, een volgend boek
op de lijst van Woolf lees ik wéér! Met een warm boek vol gepassioneerde verhalen er
naast!>>
Die zinnen van Woolf, ze hielden ons bezig.
>>Voor de tweede maal in een half jaar tijd las ik daarnet de slotzin van Mrs.
Dalloway, tegelijkertijd voor mij ook de mooiste zin van het boek: "For there she
was".
Dat is ook het mooie van het herlezen: nu pas treft het me dat Peter Walsh diezelfde
woorden eerder gebruikt, als hij Sally en Clarissa met elkaar vergelijkt. "But it was
Clarissa one remembered. Not that she was striking; not beautiful at all; there was
nothing picturesque about her; she never said anything specially clever; there she was,
however; there she was." (p.66) >>
>>Deze zin overtuigde me: ik moet het boek gaan lezen en wel in het Engels,
Prachtig! Helpt me misschien over mijn Woolf-plankenkoorts. >>
>>Ik heb een zwak voor Virginia Woolf, altijd gehad, ook toen ik als
twintigjarige haar boeken las en zowat verdronk in die zinnen van haar, waar ik vaak niets
van begreep, maar die me toch op een of andere manier boeiden. Misschien was het juist wel
dat
" [...] after thirty years, trying to explain her." (p.67) Nee, dan Mrs.D.
zelf! She would not say of any one in the world now that they were this or were
that". (Die herhaling van 'were'! Ik smelt weer onverklaarbaar weg!) Niet alleen voor
Virginia Woolf heb ik een zwak, ook nog voor Marleen Gorris. Én voor Vanessa Redgrave!
Kunnen jullie nagaan hoezeer het de avond van mijn leven was toen ik die voice-over in de
film hoorde zeggen: What a lark! What a plunge! En: voorts Vanessa Redgrave door Bond
Street zag schrijden, ..A touch of the bird about her, of the jay, blue-green, light,
vivacious... Oh, er zit zo ontzaglijk veel moois in dat boek. Volgens Marleen Gorris is de
sleutelzin (daar waar de levens van Clarissa Dalloway en Septimus Warren-Smith elkaar
raken) deze: "Those ruffians, the Gods, shan't have it all there own way- her notion
being that the Gods, who never lost a chance of hurting, thwarting and spoiling human
lives, were seriously put out if, all the same, you behaved like a lady." (p.68) En
daarom "kiest ze voor veiligheid, en niet alleen vanwege de waanzin die op de loer
ligt. [..] Mrs.Dalloway is een heel bange vrouw". (interview in Vrij Nederland,
7-3-'98). Geweldig goed gezien, vind ik dat, het licht voor mij in ieder geval weer een
tipje van de sluier die Woolf heet op. Maar er blijft gelukkig ook nog genoeg
onbegrijpelijks over, om steeds te herlezen!>>
Niet iedereen werd verliefd om Mrs. Dalloway of Virginia Woolf.
>>Velen vinden het misschien een schande maar ik had nog nooit iets van Virginia
Woolf gelezen en ik zal het maar vast verklappen : het zal hierna waarschijnlijk ook nooit
meer gebeuren.>>
>>schande? nee hoor, wel jammer...>>
>>Vooral het poëtische in haar stijl vormt voor mij de blokkade. Het creëert
een grote afstand tussen het verhaal en mij en dat is op zich niet erg als ik van de stijl
en vorm kan genieten maar dat ik doe ik dus niet.
>>Grappig, voor mij is het verhaal in dit boek ondergeschikt aan de prachtige
zinnen. Ik ben ook steeds bereid even terug te gaan als ik de draad kwijt ben, wat ik lang
niet bij ieder boek op kan brengen, dan wil ik lekker het verhaal volgen. Ik ben hier
doen, en eigenlijk vind ik dat heerlijk, heb vaak het gevoel dat ik helemaal mee ga in de
golf van een zin, soms kopje onderga en dan weer boven kom, zonder het gevoel dat ik te
weinig lucht had, maar met het gevoel dat ik prachtigs meegemaakt heb.>>
>>Bij mij zijn het vaak de louter verhalende stukken. wat die mensen voelen,
beleven, overkomt, wat moet ik er mee. Herkenning? Op herhaling gaan vind ik het. Dus
blijft over hoe het is bedoeld, be- en geschreven.>>
De naam Mrs. Dalloway kwam ook nog ter spraken.
>> de naam van mevrouw, dalloway, ook leuk bedacht. dolce far niente, zich
amuserend met niemandal, zoiets?)>>
>>Zo had ik het nog niet bekeken, leuk, vind het vaak wel iets extra's geven
zulke details.>>
>>ik snap er niets van - heb vaker ernaar gekeken, maar het gaat bij mij nog
steeds niet in. Wat bedOEl je hiermee? Mis ik (alweer) iets? Dolce is toch zoet, en niente
niks, maar waar komt de connectie met Dalloway?>>
>>en far is doen, maar wat je mist is het vraagteken achter zoiets, denk
ik.>>
>>Dalliance; dartelen, stoeien, minnekozen, beuzelen, talmen. TO DALLY AWAY
(one's time) = zijn tijd verbeuzelen, zich met iets bezig houden zonder er ernst mee te
maken.>>
>>mwah, hier zit er wat meer logica achter, dank je, maar alsnog - ik geloof
voorgeen ogenblik dat woolf hieraan gedacht heeft.>>
En voor wie meer wilde, we werden geattendeerd op een nummer van de Surplus dat in het
teken stond van de Bloomsburry schrijfers. Verder trakteerde iemand ons op de recensie van
een nieuw boek van Michael Cunningham, waarvan gezegd werd dat het een variatie op plot en
stijl is van Virginia Woolf.
De grrls lezen verder.
Katja.
april '99
