Was een van de twee maandboeken van de boekgrrls in april 2002.
Bij de aanbeveling was op de discussie al een voorschotje genomen:
"Op de achterflap van het boek staat de -tegenwoordig vrijwel
onvermijdelijke- toevoeging 'literaire thriller'. Irritant zoiets, want
wat betekent het eigenlijk? En wat betekent het als het er níet bij
staat? 'Spoorloos in Italië' gaat behoorlijk ver in 'meerduidigheid' (iets
wat literair meestal hoge ogen gooit ;-)) Een alleenstaande moeder van
een zesjarige dochter vertrekt onverwacht naar Florence en keert niet op
de verwachte tijd terug. Ze heeft geen gsm bij zich. Afwisselend wordt
beschreven hoe achtergebleven vrienden die op het kind passen reageren
en wat de hoofdpersoon zou kunnen meemaken: of ze is ontvoerd, of ze
heeft zich door een nieuwe minnaar laten verleiden langer te blijven.
Wat is waar, wat is een angstscenario in het hoofd van de
achtergeblevenen?"
Op beide vragen werd veel gereageerd, maar er was ook een grrl die
alleen hartgrondig liet weten wat ze van het boek vond:
"zuchhhhhhhhhttt,
jammer ik heb het boek uit."
Een aantal grrls die niet vaak thrillers lezen kon dit boek wel
waarderen:
"Alhoewel
thrillers en misdaadromans doorgaans niet mijn voorkeur hebben, vond ik
dit boek wel aardig. De schrijfstijl is vlot en leest lekker weg.
"Ik
heb niet zoveel met thrillers. Toen ik eraan begon dacht ik, hoe kom ik
in hemelsnaam aan zo'n boek? Tot ik me herinnerde dat het van de lijst
kwam. Desalniettemin, ik kon het nauwelijks neerleggen."
Over de beide plots die het boek naast elkaar plaatst denken de grrls
verschillend:
"Het
eerste plot vond ik voorspelbaar; het tweede verrassend."
"Ik
vond het eerste plot niet voorspelbaar. Ik dacht toen haar gijzelaar met
een volle spuit op haar afkwam dat het met haar gedaan zou zijn. Ik had
gedacht dat ze dood zou gaan. Ik heb van dit hele scenario een nacht wat
slecht geslapen, zo beheerste het m'n gedachten. (...) Het tweede
scenario vond ik ook wel verrassend maar niet zo bloedstollend."
"De
afwisselende hoofdstukken vertellen zo'n beetje drie parallel lopende
verhalen: het verhaal van de thuisblijvers, het verhaal van de geheime
minnaar en het verhaal van de gevaarlijke gek. Het eerste
verhaal is invoelbaar en spannend, het tweede is invoelbaar en niet
spannend, maar zich ontwikkelt zich dan toch tot een heuse detective, en
het derde verhaal is invoelbaar en doodeng."
Niet iedereen vond die verschillende plots prettig:
"Vooral
het eerste scenario hield me zo in de ban, dat het me mateloos
irriteerde als er weer iets van de andere versie kwam. Het is natuurlijk
erg origineel, twee versies, maar ik vond het wel storen in het
ingezogen worden in het boek."
"Ik
had eigenlijk wel behoefte aan een duidelijk einde, maar je kunt niet
alles hebben."
"Op
zich een zeer leesbaar boek, maar ik voelde het geregel en gepluis van
de schrijfster te veel. Wat er in de ene verhaallijn gebeurde moest in
de andere ook (het blauwe oog, het breken van het paardenbeen) en ik
stoorde me daaraan. Het eind beviel me niet. Ik heb geen hekel aan open
eindes als je het helemaal zelf mag invullen, maar tussen twee plots
kiezen die al kant en klaar zijn en precies kloppen, nee, dat is geen
open einde, dat is lezers plagen."
Mag het boek zich met recht een 'literaire thriller' noemen? Daarover
werd verschillend geoordeeld:
"Thrillers
lees ik zelden. Onder invloed van de grrls heb ik Elizabeth George
gelezen, Patricial Cornwell, Nicci French. En dan merk ik wel een
verschil met dit boek van Dunant. Cornwell, French e.d.: aardig
tijdverdrijf. Maar nooit zal ik het een tweede keer lezen. Zodra het
boek uit is, zijn er geen vragen meer. Sarah Dunant raakt aan meer dan
alleen een recht-toe-recht-aan verhaal. Er is een vriendin spoorloos. Er
worden twee scenario's geschetst van wat er met die vriendin gebeurd kan
zijn. Je weet niet welke van die twee waar is, ze zouden ook geen van
beide waar kunnen zijn. Het zou de fantasie van de
achterblijvers kunnen zijn. Iets in het voorwoord
verwijst daarnaar. Maar los daarvan spelen er andere, laat ik het met
een groot woord maar 'universele' zaken noemen. Zoals de betekenis van
liefde, vriendschap, ouderschap. En dat nergens lullig verwoord.
En alle personen ook zijn echt, ze maken met elkaar een ontwikkeling
door. En dan ook nog de knapheid van hoe het in elkaar zit (maar goed,
dat hoef je niet per se literair te noemen): hoe in het ene scenario een
telefoontje wordt verantwoord zodat het ook klopt met het verhaal
in het andere scenario. Alles, alles klopt. (...) Nou ja, mooi vind ik
dat, meer werkelijkheden, meer mogelijkheden. Of dat het epitheton 'literair'
bij thriller verdient?? Voor mij wel dus."
"'t
Is volgens mij thriller en literair experiment in gelijke delen en als
zodanig vind ik het zeker geslaagd. Ik heb nogal een hekel aan dat
pretentieuze modeverschijnsel 'literaire thriller', een soort halfbakken
poging om het genre te 'upmarketen' die van mij niet hoeft en die
volgens mij sinds Donna Tartts 'Secret History' in zwang is gekomen.
Maar als het dan toch zo nodig moet, dan mag dit van mij een literaire
thriller heten. (...) Vooral Anna en Estella gingen voor mij leven: twee
vrouwen die heel aardig tegenover elkaar en in hun tijd worden gezet.
Anna's tripje naar Italië werd door sommige grrls niet begrepen en tja,
of je dat zelf wel of niet zou doen, da's "heel persoonlijk
natuurlijk". Waar het om gaat, is of de schrijfster aannemelijk
maakt dat Anna het doet. Dat lukt haar, vind ik. De reis heeft een doel
en dat doel wordt - in beide scenario's - op een andere manier dan
voorzien, bereikt."
(...)
"Een literaire
thriller vind ik het niet, wat is hier uitgediept? Niets. Zitten
er speciale gedachtegangen in? Nee. Oorspronkelijk? De dubbele plot wel,
maar als die mij niet bevalt... Overigens is haar manier van schrijven
wel zo dat je door wilt lezen (dus is de teleurstelling des te groter).
Het paard/pakje dat achterblijft: eerst een hoop ophef maken over dat
paard, en het dan gewoon achterlaten. Vind ik niet geloofwaardig, net zo
min als het onbereikbaar zijn voor het thuisfront. Maar ja, als ze
bereikbaar zou zijn, is het geen thriller meer. Je moet toch IEts om een
spannend boek te schrijven. Dat stoort mij verder niet, een thriller mag
best soms ongeloofwaardig zijn. Is het thema fantasie versus werkelijkheid??
Niks van gemerkt. Leesbaar, maar niets bijzonders."
"Ik
begon aan Spoorloos in Italië met twee verwachtingen:
- dat ik er niet zoveel aan zou vinden,
- dat de verschillende versies de fantasieën van de achterblijvers zijn.
Wel, dat eerste viel alvast mee: achteraf deed het boek me meer dan ik
had verwacht. Eindelijk eens dertigers die met andere dingen bezig zijn dan
de
Bridget Jones-typetjes (...) De verdwijning is van invloed op de
relaties
in de levens van alle drie de hoofdpersonen, niet alleen in die van
Anna."
Een rechttoe-rechtaan thriller is dit in elk geval niet, en is het
zelfs wel een thriller?
"Een
minuut of vijf geleden had ik het boek uit. Ik vond het spannend en
angstaanjagend om te lezen hoe deze vrouw in verkeerde handen valt. Maar
een thriller? Ik vond het hooguit een psychologisch
verhaal met thrillerachtige elementen. Vrouw op
zoek naar zichzelf zonder kind, vriendin met bindingsangst want (of: en)
moeder op jonge leeftijd overleden. Wat ik wel
leuk vond is dat nu eens niet sprake was van happy family van pa, ma en
kind, maar een gezinsconstructie die laat zien dat het ook anders kan en
is. Ik ben blij dat ik het uit heb, want ik had een drukkend
gevoel van de (laten we zeggen: psychologische) spanning."
"Ik
heb "Mapping the Edge" (Spoorloos) eergisteren uitgelezen. Ik
vond geen van de beide plots echt spannend; geen
thriller dus. (...) Het deed me een beetje denken aan het sprookje van
Blauwbaard. Het hele huis van de man was erop gebouwd om een vrouw
gevangen te houden en stiekem foto's van haar te maken. Het is wel erg
toevallig, dat, terwijl iedereen voortdurend op de telefoon let, net als
Anne belt haar dochtertje opneemt. De plot met de lover vond ik flauw en
niet erg origineel. Dit boek gaat bij mij op het stapeltje 'Afgekeurd'."
Wat was 'waar'? Kwamen we eruit? Was dat de bedoeling?
"Ik
had sterk het gevoel dat de overeenkomende feiten in de twee scenario's
de handvatten voor de achterblijvers waren. Immers als er iemand zo maar
verdwijnt dan ga je proberen te bedenken wat er gebeurd kan zijn. Soms
ben je optimistisch en vaak pessimistisch. Zelfde feiten kunnen tot hele
verschillende scenario's leiden al naar gelang de gemoedsgesteldheid van
de achterblijvers. Ik vind dat Dunant heel goed geslaagd is om de
onzekerheid, de angst van dierbaren van een vermist persoon weer te
geven via die twee denkbare verhalen."
"Wat
betreft de verschillende verhaallijnen geloof ik (...) niet meer zozeer
dat het de angstfantasieën van Paul en Stella zijn. Het is natuurlijk
wel toevallig dat het er twee zijn. Maar al lezende kun je niet met
zekerheid zeggen welke van wie is. Sowieso moeten de verhalen dan
achteraf zijn verzonnen omdat ze dezelfde elementen bevatten, die ze
niet eerder konden weten. Maar tijdens het lezen vond ik het niet
waarschijnlijk dat het de gedachten van de een, of van de ander betrof.
Het lijkt me sowieso dat je je van alles in het hoofd
haalt en Stella 'zien' we ook verschillende dingen denken (...) Het zijn
fantasieën van de schrijfster. Ofwel van de lezer. Er kunnen in zo'n
geval vele versies worden verzonnen, maar het is voldoende om er twee
weer te geven. Maar één zou het 'de waarheid' maken, drie of meer zou
te complex worden en veel meer een truc dan het nu is. En juist de keuze
voor twee maakt dat je ook nog eens nadenkt over de vraag of het
misschien de gedachten van Stella en Paul zijn. Ik
geloof dan ook dat geen van de twee verhaallijnen de ware is."
Ook over een aantal details werd levendig gediscussieerd:
(moeder op reis zonder kind)
"Minpunt,
en weinig geloofwaardig, vond ik het feit dat een moeder zomaar haar
kleine dochtertje achterlaat om een uitstapje te maken naar Italië. Ik
vraag me af welke moeder daartoe in staat is."
"Dat
laatste is ook mijn grote verbazing. Mijn zonen zijn 6 en 7 jaar. Regelmatig
houdt de gedachte dat je gewoon weg kunt lopen me op de been :-)),
maar dat doe je heus niet."
Dat ze een
tijdje weggaat vind ik nog tot daaraantoe: tenslotte weet ze dat haar
kind in goede handen is. Maar dat ze niet zorgt dat ze bereikbaar is,
dat vond ik raar."
Over die bereikbaarheid:
Ze heeft
geen gsm bij zich (ietsje merkwaardig, want twee jaar geledenvtoch
al heel gebruikelijk en een gsm van iemand anders speelt in het verhaal
een doorslaggevende rol)."
"Echt,
heus, er zijn zelfs *nu* nog mensen zonder gsm of met gsm zonder internationaal
bereik!"
"Jaaah...
maar een succesvol journaliste, geld zat, die thuis een verafgood
kind heeft zitten, zonder gsm? Kweenie."
Is Anna ongeloofwaardig naief?)
"Ik
vond het verhaal over de man die haar kidnapt niet erg geloofwaardig.
Anna trapt er wel erg makkelijk in."
"Zo
zie je maar. Ik heb jaren over de halve wereld gelift en beschouw
mezelf op dat gebied als redelijk 'streetwise'. Ik denk
dat een deel van mijn huivering bij dit verhaal was dat ik me
realiseerde: 'Hier zou ik ingestonken zijn. Wat meer is: hier bén ik
een aantal keren ingestonken.Wel met een ongemakkelijk gevoel, maar
beleefheid zou me gestopt hebben op tijd iets te doen. Gelukkig met iets
minder drastische gevolgen, maar dat lag niet aan mij."
"Precies
hetzelfde ging er door mijn hoofd heen. "Wat heb ik ondoordachte
dingen gedaan vroeger". Dat had anders en
dramatischer kunnen aflopen."
"Daar
draaide het bij Anna toch ook om: beleefdheid? Omdat ze zich voornam
nu eens niet zo wantrouwend en afstandelijk te zijn tegen
iemand die haar vriendelijk bejegende, ging ze met
Andreas mee. Ze was dus niet onnozel, maar liet
voor even haar schild vallen. Dat maakte het voor mij ook zo huiveringwekkend,
vanwege de invoelbaarheid."
Al met al kan je als samenvatter vaststellen dat Sarah Dunant met
'Spoorloos in Italië' voor een boek heeft gezorgd
waarover verschillend kan worden gedacht, maar dat in elk geval de
vingers op de toetsenborden flink aan het dansen heeft gebracht :-)
Edith
